Dna moczanowa – objawy, leczenie i porady dla pacjenta

Dna moczanowa, zwana też podagrą lub artretyzmem metabolicznym, to choroba zapalna stawów wywołana odkładaniem się kryształów moczanu sodu w tkankach. Dotyczy głównie mężczyzn po 40. roku życia i kobiet po menopauzie, ale coraz częściej diagnozuje się ją także u młodszych osób z otyłością czy zespołem metabolicznym. Szacuje się, że w Polsce cierpi na nią ok. 1–2% dorosłych, a liczba ta rośnie wraz z niezdrowym stylem życia. Atak dny to nagły, palący ból, najczęściej w dużym palcu stopy, który potrafi obudzić w nocy. Na szczęście współczesna medycyna pozwala nie tylko szybko uśmierzyć objawy, ale też zapobiegać nawrotom i powikłaniom, takim jak guzki dnawe czy kamica nerkowa. W artykule wyjaśniamy, jak rozpoznać chorobę, co robić w ataku i jak leczyć ją długoterminowo.

Objawy dny moczanowej – od ostrego ataku do przewlekłych zmian

Dna moczanowa -klasyczny obraz to napad ostrego zapalenia stawów, zwykle jednego (monoartropatia). Najczęściej atakuje staw śródstopno-paliczkowy dużego palca stopy (podagra – aż 70% przypadków), ale może dotyczyć kostek, kolan, nadgarstków czy łokci. Objawy pojawiają się nagle, często w nocy lub nad ranem:

• Silny, palący ból – pacjent opisuje go jako „najgorszy w życiu”, uniemożliwiający chodzenie czy dotykanie stopy.
• Obrzęk, zaczerwienienie i ocieplenie stawu – skóra nad stawem jest napięta, błyszcząca, gorąca.
• Ograniczenie ruchomości – nawet minimalny ruch nasila ból.
• Gorączka, dreszcze, złe samopoczucie – w ostrym ataku organizm reaguje jak na infekcję.

Atak trwa od 3 do 10 dni, nawet bez leczenia, po czym ustępuje całkowicie – staw wraca do normy. To właśnie ta „cisza między burzami” sprawia, że wielu pacjentów bagatelizuje problem. Jednak nieleczona dna prowadzi do przewlekłej dny moczanowej:

• Guzki dnawe (tofusy) – bezbolesne, żółtawe zgrubienia pod skórą (np. na uszach, palcach, łokciach), wypełnione kryształami moczanu.
• Przewlekłe zapalenie stawów – sztywność, deformacje, ograniczenie funkcji.
• Uszkodzenie nerek – kamica moczanowa, nefropatia moczanowa, niewydolność nerek.

Objawy alarmowe wymagające pilnej wizyty u lekarza:

• Pierwszy atak dny (zwłaszcza u osób <30. roku życia – może sugerować rzadkie choroby genetyczne).
• Gorączka >38,5°C z dreszczami – podejrzenie infekcji stawu.
• Atak w kilku stawach naraz lub z wysypką – może być inna choroba reumatyczna.
• Białkomocz, obrzęki, nadciśnienie – ryzyko nerek.

U kobiet objawy są łagodniejsze, częściej wielostawowe, a tofusy pojawiają się później. U osób starszych dna może naśladować RZS lub OA.

Dna moczanowa (leczenie ) – od szybkiego uśmierzenia bólu po terapię obniżającą kwas moczowy

Leczenie dzieli się na trzy etapy: zakończenie ataku, zapobieganie nawrotom i obniżanie stężenia kwasu moczowego (KM). Cel: KM <6 mg/dl (360 µmol/l), a przy tofusach <5 mg/dl.

1. Leczenie ostrego ataku

Im szybciej, tym lepiej – najlepiej w ciągu 12 godzin od początku bólu.

• Kolchicyna – lek pierwszego rzutu. Dawka nasycająca: 1 mg (2 tabletki 0,5 mg), potem 0,5 mg co 1–2 godz. (max 1,8 mg/dobę). Działa przeciwzapalnie na kryształy. Skuteczność >80%, ale uwaga na biegunkę.
• NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne) – np. naproksen 500 mg 2×/dz., indometacyna 50 mg 3×/dz. Unikać u osób z wrzodami, niewydolnością nerek.
• Glikokortykosteroidy – dostawowo (zastrzyk do stawu) lub doustnie (prednizon 30–40 mg/dobę przez 5 dni). Stosowane, gdy kolchicyna/NLPZ przeciwwskazane.
• Lód i uniesienie kończyny – chłodne okłady 15 min co 2 godz.
• Unikać: aspiryny (obniża wydalanie KM), diuretyków tiazydowych, alkoholu.

2. Zapobieganie nawrotom (profilaktyka)

Rozpoczyna się po ustąpieniu ataku, trwa 3–6 miesięcy (lub dłużej przy tofusach):

• Kolchicyna 0,5–1 mg/dobę – zmniejsza ryzyko nowego ataku o 80%.
• NLPZ w małej dawce – np. naproksen 250 mg/dobę.

3. Terapia obniżająca kwas moczowy (ULT – urate-lowering therapy)

• Allopurynol – lek pierwszego rzutu. Start: 100 mg/dobę, zwiększanie co 2–4 tyg. o 100 mg (max 800 mg). Obniża KM poprzez hamowanie ksantynooksydazy. Monitorować transaminazy i morfologię (ryzyko zespołu DRESS).
• Febuksostat – alternatywa przy nietolerancji allopurynolu. 40–80 mg/dobę. Droższy, ale bezpieczniejszy dla nerek.
• Probenecyd – zwiększa wydalanie KM z moczem. Rzadziej stosowany, wymaga picia >2 l płynów/dobę.
• Pegloticase – enzym rozkładający KM (wlew dożylny co 2 tyg.). Tylko w opornej dnie z tofusami – bardzo drogi, ryzyko reakcji alergicznych.

Dieta i styl życia – podstawa sukcesu:

• Ograniczyć puryny: czerwone mięso, podroby, owoce morza, sardynki, piwo (również bezalkoholowe!).
• Unikać fruktozy: napoje słodzone, soki owocowe.
• Pić >2–3 l płynów/dobę (woda, herbata, kawa – ta ostatnia obniża KM!).
• Schudnąć – redukcja masy o 5–10% obniża KM o 1 mg/dl.
• Witamina C 500 mg/dobę – łagodnie obniża KM.
• Nabiał odtłuszczony – dozwolony i korzystny.

Kontrola: KM co 2–4 tyg. na początku, potem co 6–12 mies. Cel: <6 mg/dl. Monitorować nerki (kreatynina, eGFR), wątrobę, morfologię.

Budzisz się w nocy o 3 lub 4 rano ?