Relacje USA-Europa są zniszczone?

Napięcia między Stanami Zjednoczonymi a Starym Kontynentem osiągnęły punkt krytyczny na początku 2026 roku, głównie za sprawą agresywnej polityki prezydenta Donalda Trumpa wobec Grenlandii. Wyspa, będąca autonomicznym terytorium Danii, stała się symbolem konfliktu transatlantyckiego, gdzie ambicje USA spotykają się z europejską solidarnością. Trump, po powrocie do Białego Domu, wznowił swoje dawne żądania dotyczące zakupu lub większej kontroli nad Grenlandią, argumentując to strategicznym znaczeniem militarnym i zasobami naturalnymi. W odpowiedzi Europejczycy nie tylko odrzucili te roszczenia, ale przeszli do kontrataku – od bojkotów konsumenckich po groźby ceł odwetowych. Cytat “Czasy bycia miłym minęły”, padający z ust europejskich liderów i komentatorów, doskonale oddaje nastroje na Starym Kontynencie, gdzie frustracja przeradza się w zdecydowane działania.

Konflikt eskalował, gdy Trump zapowiedział nałożenie dodatkowych ceł na osiem europejskich krajów – Danię, Norwegię, Szwecję, Francję, Niemcy, Holandię, Finlandię i Wielką Brytanię – za ich wsparcie dla obrony Grenlandii. Cła miały wynieść 10 proc. od lutego 2026 r., z podwyżką do 25 proc. w czerwcu, jeśli nie dojdzie do porozumienia. Ta decyzja, ogłoszona na początku stycznia, wywołała falę oburzenia w Brukseli i stolicach UE.

Europejscy politycy oskarżyli Trumpa o traktowanie sojuszników jak wasali, a francuski dziennik “Le Monde” napisał wręcz o “samolikwidacji NATO” przez takie działania. Trump, przemawiając w Davos podczas Światowego Forum Ekonomicznego, próbował złagodzić ton, zapewniając, że USA nie użyją siły militarnej i wycofując się z części gróźb celnych. Jednak szkody w relacjach wydają się nieodwracalne – zaufanie do Waszyngtonu spadło do historycznego minimum.

W tle tych wydarzeń toczy się również wewnętrzny konflikt w USA między Trumpem a przewodniczącym Rezerwy Federalnej Jerome’em Powellem. Prezydent oskarża Powella o zbyt wolne obniżanie stóp procentowych, co według niego hamuje wzrost gospodarczy. Ten spór podważa niezależność Fed, co ma globalne reperkusje – w tym dla Europy, gdzie niestabilność dolara wpływa na rynki walutowe i koszty kapitału. Dla Polski oznacza to potencjalnie słabszy złoty i wyższe koszty obsługi długu publicznego.

WARTO PRZECZYTAĆ : Czy w USA może dojśc do impeachmentu?

Eskalacja konfliktu wokół Grenlandii

Relacje USA-Europa zniszczone? Grenlandia, z jej strategicznym położeniem na Atlantyku i bogactwami surowcowymi, od lat budzi zainteresowanie supermocarstw. Trump po raz pierwszy publicznie mówił o zakupie wyspy w 2019 roku, ale w 2026 r. przeszedł do czynów. Po inauguracji w styczniu, Biały Dom wysłał ultimatum do Danii, domagając się negocjacji w sprawie “wspólnej administracji” lub sprzedaży terytorium. W odpowiedzi Dania, wsparta przez UE i NATO, ogłosiła zwiększenie inwestycji w infrastrukturę wyspy i wysłanie dodatkowych sił wojskowych. Inne kraje, w tym Polska, rozważały podobny krok – premier Donald Tusk jasno stwierdził, że polscy żołnierze nie pojadą na Grenlandię bez mandatu NATO, ale podkreślił solidarność z Danią.

Trump zareagował cłami, które “Le Monde” określił jako “świadomy wybór eskalacji handlowej”. Gazeta zarzuciła prezydentowi USA lekceważenie zobowiązań sojuszniczych i traktowanie Grenlandii jak “podboju kolonialnego”. Europejscy eksperci, tacy jak Charles Lichfield z Atlantic Council, zauważają, że Europa przeszła od fazy ignorowania Trumpa do agresywnej odpowiedzi. “Koniec z znoszeniem upokorzeń” – to fraza, która rezonuje w Brukseli. Cła nie uderzają w całą UE, ale w wybrane państwa, co zmusiło Unię do pilnych konsultacji o solidarności. Nadzwyczajny szczyt liderów UE zaplanowany na 22 stycznia ma omówić wspólne stanowisko, w tym aktywację “instrumentu antykoercyjnego” (ACI), który pozwala na restrykcje handlowe w odpowiedzi na szantaż ekonomiczny.

W Davos Trump próbował deeskalować, mówiąc: “W najbliższych dniach pewnie uda się coś wypracować”. Odwołał dodatkowe cła na Danię po tym, jak Kopenhaga zobowiązała się do większych inwestycji w bezpieczeństwo wyspy. Jednak europejscy liderzy, jak Ursula von der Leyen i António Costa, podkreślili w wspólnym oświadczeniu: “Dialog pozostaje niezbędny, ale cła osłabiłyby stosunki transatlantyckie i groziłyby spiralą niebezpieczeństw”. Francuski minister finansów Roland Lescure ostrzegł swojego amerykańskiego odpowiednika, że działania USA “przekroczą linię”, zagrażając całej architekturze gospodarczej.

Europejskie odpowiedzi: bojkoty i cła odwetowe

Europa nie pozostała bierna. W Danii wybuchł oddolny bojkot produktów “Made in USA”, napędzany aplikacjami takimi jak UdenUSA i Made O Meter. Te narzędzia pozwalają konsumentom skanować kody kreskowe i unikać amerykańskich towarów – od Coca-Coli po iPhone’y. Inicjatywa, zainicjowana przez 21-letniego Jonasa Pippera, zjednoczyła lewicę i prawicę, w tym sympatyków Duńskiej Partii Ludowej, która kiedyś wspierała Trumpa. Bojkot określany jest jako “broń w wojnie konsumenckiej”, choć ze względu na małą skalę Danii (populacja porównywalna z Maryland) nie zagrozi znacząco eksportowi USA.

Symbolicznym ciosem było wycofanie przez duński fundusz emerytalny AkademikerPension 100 milionów dolarów z obligacji rządowych USA. Ta decyzja przyciągnęła uwagę międzynarodową, podnosząc rentowności amerykańskich papierów dłużnych. Trump zagroził “poważną retaliacją” wobec takich działań, a sekretarz skarbu Scott Bessent bagatelizował: “Inwestycje Danii w obligacje USA, podobnie jak sama Dania, są nieistotne”. Mimo to, ruch ten inspiruje inne fundusze w Europie do podobnych kroków.

UE ma w zanadrzu “bazookę” – plan ceł odwetowych na amerykańskie towary warte 93 miliardy euro, w tym samochody i drób. Na razie priorytetem jest dialog, ale jeśli Trump nie ustąpi, Bruksela może aktywować ACI. Polskie media, jak Onet, piszą o “największym zwarciu UE-USA od lat”, podkreślając, że Europa mówi “dość” i szuka sposobu na dialog, ale z pozycji siły.

Globalne konsekwencje i przyszłość relacji

Konflikt ma szersze implikacje. Podważenie niezależności Fed przez Trumpa zwiększa globalną niestabilność finansową – rynki walutowe stają się bardziej zmienne, a koszt kapitału rośnie. Dla Europy oznacza to potencjalne osłabienie euro i wyższe koszty dla firm. W kontekście NATO, cła Trumpa mogą przyspieszyć “samolikwidację” sojuszu, jak ostrzega “Le Monde”. Europejczycy inwestują w własną obronność, co osłabia zależność od USA.

Przyszłość relacji zależy od negocjacji. Jeśli Trump ustąpi, jak w Davos, możliwe jest odwilż. Ale jeśli eskalacja potrwa, Stary Kontynent może na stałe odwrócić się od USA, rozwijając autonomię gospodarczą i militarną. “Czasy bycia miłym minęły” – to nie tylko slogan, ale nowa rzeczywistość transatlantycka.