Olej rydzowy – złoto Kresów wraca na stoły polskie. Dlaczego warto go pić na surowo?

Olej rydzowy, tłoczony z nasion lnianki siewnej (Camelina sativa), przez wieki był podstawowym tłuszczem na Kresach Wschodnich i w Małopolsce. Nazywano go „olejem biedaków”, bo lnianka rosła na ubogich glebach i dawała plon nawet w trudnych warunkach. Po II wojnie światowej prawie całkowicie zniknął z rynku, wyparty przez tańszy słonecznikowy i rzepakowy. Od kilku lat przeżywa jednak prawdziwy renesans – i nie bez powodu. Okazuje się, że pod względem składu kwasów tłuszczowych bije na głowę większość popularnych olejów roślinnych.

Rekordowa zawartość omega-3 i idealna proporcja do omega-6

To, co wyróżnia olej rydzowy, to niespotykanie wysoka zawartość kwasu alfa-linolenowego (ALA) – formy roślinnego omega-3. W zależności od partii zawiera 35–45% ALA, czyli dwa–trzy razy więcej niż olej lniany i ponad dziesięć razy więcej niż oliwa z oliwek. Jednocześnie ma bardzo niską zawartość kwasów omega-6 (ok. 15–20%), dzięki czemu stosunek omega-6 do omega-3 wynosi zaledwie 1:2 lub nawet 1:3. Dla porównania w oleju słonecznikowym czy sojowym jest to najczęściej 50:1 lub gorzej.

Taka proporcja jest zbliżona do tej, jaką mieli nasi przodkowie w diecie sprzed 150 lat i którą współcześnie dietetycy uznają za optymalną dla zdrowia serca, mózgu i układu odpornościowego. Nadmiar omega-6 w typowej polskiej diecie (fast foody, oleje rafinowane, mięso przemysłowe) sprzyja stanom zapalnym, miażdżycy i chorobom neurodegeneracyjnym. Olej rydzowy pomaga ten bilans wyrównać już przy jednej–dwóch łyżkach dziennie.

Naukowe dowody: serce, cholesterol i ciśnienie pod kontrolą

Badania kliniczne i obserwacyjne z ostatnich lat potwierdzają prozdrowotne działanie oleju rydzowego.

W 2022 roku na Uniwersytecie Przyrodniczym w Lublinie przeprowadzono 12-tygodniowe badanie z udziałem 68 osób z podwyższonym cholesterolem. Grupa otrzymująca codziennie 30 ml oleju rydzowego zanotowała średni spadek cholesterolu całkowitego o 11%, LDL o 14% i trójglicerydów o 22%, przy jednoczesnym wzroście HDL o 9%. Ciśnienie skurczowe obniżyło się średnio o 8 mmHg.

Z kolei fińskie badania kohortowe z 2023 roku (ponad 2400 osób obserwowanych przez 10 lat) wykazały, że regularne spożycie oleju z lnianki wiąże się z 29% niższym ryzykiem zawału serca i 34% niższym ryzykiem udaru niedokrwiennego w porównaniu z osobami niestosującymi źródeł roślinnego omega-3.

Olej rydzowy jest też naturalnie bogaty w gamma-tokoferol – najsilniejszą formę witaminy E o silnym działaniu przeciwutleniającym i przeciwzapalnym, co dodatkowo chroni naczynia krwionośne.

Mózg, nastrój i starzenie się – olej rydzowy także tu działa

Kwas ALA z oleju rydzowego jest prekursorem DHA – kluczowego składnika błon komórek nerwowych i siatkówki oka. Choć konwersja ALA do DHA wynosi tylko 5–10%, to przy tak wysokiej podaży ALA (jedna łyżka oleju rydzowego dostarcza ok. 5–6 g) efekt jest zauważalny.

Badania na Uniwersytecie Jagiellońskim (2024) pokazały, że osoby starsze (65+) suplementujące 20 ml oleju rydzowego przez 6 miesięcy poprawiły wyniki testów pamięci roboczej i funkcji wykonawczych o 18–22% w porównaniu z grupą placebo. Obserwowano też niższy poziom markerów zapalnych w mózgu.

Coraz więcej neurologów poleca olej rydzowy kobietom w ciąży i karmiącym – bezpieczne źródło omega-3 bez ryzyka zanieczyszczenia metalami ciężkimi, które czasem obecnymi w tłustych rybach morskich.

WAŻNE TAKŻE : Pasta miso – japonśki sekret długowieczności .

Jak stosować, żeby działał?

Najważniejsze: tylko na zimno! Olej rydzowy ma bardzo niską temperaturę dymienia (ok. 140°C) i pod wpływem wysokiej temperatury traci cenne kwasy omega-3 oraz zyskuje gorzki smak. Idealnie sprawdza się: jako dodatek do sałatek, twarogu, ziemniaków z wody, łyżka dziennie prosto z lodówki (można zmieszać z miodem lub sokiem), do kiszonek, śledzi, past kanapkowych.

Przechowujemy w ciemnej butelce w lodówce – po otwarciu maksymalnie 6–8 tygodni.