Mikroplastik przyspiesza miażdżycę. Ta grupa jest najbardziej narażona

Mikroplastik – te mikroskopijne cząstki plastiku, których pełno w wodzie, powietrzu, żywności i nawet w naszym organizmie – przestał być tylko problemem ekologicznym. Najnowsze badania z lat 2024–2025 jednoznacznie wskazują, że może on bezpośrednio przyspieszać miażdżycę, czyli proces, w którym blaszki miażdżycowe zatykają tętnice, prowadząc do zawałów serca i udarów.

Co więcej, to nie wszyscy są narażeni w równym stopniu: największe ryzyko dotyczy mężczyzn, zwłaszcza tych z predyspozycjami do chorób serca, jak podwyższony cholesterol czy nadciśnienie. Badania na myszach i ludziach pokazują, że ekspozycja na mikroplastik może zwiększać gromadzenie się blaszek nawet o 63–624%, a u osób z plastikiem w płytkach miażdżycowych ryzyko zawału lub udaru rośnie czterokrotnie. W erze, gdy każdy z nas wdycha i połyka tysiące tych cząstek rocznie, to odkrycie brzmi jak cichy alarm dla zdrowia publicznego.

Jak mikroplastik wdziera się do tętnic i napędza miażdżycę?

Mikroplastik przyspiesza miażdżycę. Mikroplastik to cząstki mniejsze niż 5 mm, a nanoplastik poniżej 1 mikrometra, pochodzące z rozpadu butelek, opakowań, ubrań syntetycznych czy opon samochodowych. Wchodzą do organizmu przez usta (w rybach, soli morskiej, butelkowanej wodzie), płuca (z powietrza) czy skórę. Raz w krwiobiegu, te cząstki – zwłaszcza te najmniejsze – mogą przenikać przez ściany naczyń i osadzać się w miejscach, gdzie już tworzą się blaszki miażdżycowe.

Badanie opublikowane w marcu 2024 roku w „New England Journal of Medicine” przeanalizowało płytki miażdżycowe usunięte z tętnic szyjnych u 257 pacjentów po operacji endarterektomii. W 58% przypadków znaleziono mikro- i nanoplastiki, głównie polietylen i polichlorek winylu (PVC). U tych osób, po 34 miesiącach obserwacji, ryzyko zawału serca, udaru lub śmierci było 4,5 raza wyższe niż u tych bez plastiku w blaszkach. Naukowcy z Uniwersytetu w Kampanii w Italii podkreślili, że obecność tych cząstek koreluje z wyższym poziomem markerów zapalnych, co destabilizuje płytki i ułatwia ich pękanie – bezpośrednią przyczynę zawałów.

Podobne wnioski płyną z badań na modelach zwierzęcych. W listopadzie 2025 roku zespół z University of California w Riverside opublikował w „Environment International” wyniki eksperymentu na myszach LDLR-/-, podatnych na miażdżycę. Myszy te, karmione dietą niskotłuszczową (bez otyłości), były eksponowane na dawki mikroplastiku odpowiadające realistycznej ekspozycji środowiskowej (ok. 0,1 mg/kg masy ciała dziennie). Efekt? U samców plaque w korzeniu aorty wzrosła o 63%, a w tętnicy ramienno-głowowej aż o 624%. Co istotne, u samic zmian nie zaobserwowano – to sugeruje silny efekt płciowy, prawdopodobnie związany z różnicami hormonalnymi i genetycznymi w odpowiedzi immunologicznej.

Mechanizm jest wielotorowy: mikroplastik uszkadza śródbłonek naczyń (komórki wyściełające tętnice), wywołuje stan zapalny poprzez aktywację genów prozapalnych i zaburza metabolizm lipidów. Sekwencjonowanie RNA pojedynczych komórek pokazało, że cząstki plastiku zmieniają proporcje komórek śródbłonka, zwiększając ich dysfunkcję i promując adhezję monocytów – pierwszych kroków w budowaniu blaszki. W badaniu z 2024 roku w „Particle and Fibre Toxicology” u pacjentów z ostrym zespołem wieńcowym stężenie mikroplastiku we krwi było wyższe w tętnicach z plakietkami niż bez nich, co potwierdza, że plastik nie tylko się osadza, ale aktywnie pogarsza proces.

Mężczyźni – najbardziej narażona grupa. Dlaczego akurat oni?

Dlaczego to mężczyźni są w grupie wysokiego ryzyka? Najnowsze dane wskazują na biologiczne różnice płciowe. W cytowanym badaniu z UCR z 2025 roku mikroplastik przyspieszał miażdżycę wyłącznie u samców myszy, co koreluje z ludzkimi obserwacjami. Mężczyźni generalnie mają wyższe ryzyko chorób sercowo-naczyniowych przed 60. rokiem życia (dzięki estrogenom kobiety są chronione dłużej), a mikroplastik może to potęgować poprzez silniejszą reakcję zapalną. W badaniu włoskim z 2024 roku, choć nie rozróżniano płci w analizie ryzyka (4,5 raza wyższe ogółem), autorzy zauważyli, że pacjenci (głównie mężczyźni po 65. roku życia z miażdżycą szyjną) mieli wyższe stężenia plastiku, co sugeruje kumulację przez lata ekspozycji zawodowej czy środowiskowej.

Inne grupy wysokiego ryzyka to osoby z istniejącymi czynnikami sercowymi: cukrzyca, nadciśnienie, hiperlipidemia czy palenie – te przyspieszają już miażdżycę, a mikroplastik działa jak katalizator. Badanie z „Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology” (2025) podkreśla, że osoby w wieku produkcyjnym, narażone na plastik w pracy (np. przetwórstwo tworzyw, rybołówstwo, rolnictwo z folią), mają wyższą bioakumulację. Globalnie, według WHO, do 2050 roku mikroplastik w organizmach może być powszechny, ale mężczyźni z urbanizowanych obszarów (gdzie zanieczyszczenie powietrza jest wyższe) będą najbardziej dotknięci – szacuje się, że wdychają 2–3 razy więcej cząstek niż kobiety.

WAŻNE TAKŻE : Czy mikroplastik może wpłynąć na zdrowie i płodność?

Jak chronić się przed mikroplastikiem i spowalniać miażdżycę?

Nie ma prostego sposobu na usunięcie mikroplastiku z ciała – filtracja nerek i wątroby radzi sobie słabo z nanocząstkami. Kluczem jest minimalizacja ekspozycji: pij wodę filtrowaną (wrzenie redukuje plastik o 80%), unikaj pakowania w plastiku, wybieraj naturalne tkaniny i ogranicz owoce morza z zanieczyszczonych wód. Dieta bogata w antyoksydanty (owoce, warzywa) i omega-3 może neutralizować zapalenie, a regularne ćwiczenia poprawiają funkcję śródbłonka.

Dla mężczyzn po 40. roku życia z czynnikami ryzyka: coroczne badania lipidogramu i USG tętnic szyjnych, plus suplementy jak koenzym Q10 czy witamina K2 (po konsultacji). Naukowcy z UCR podkreślają: „Minimalizuj ekspozycję i dbaj o serce – to jedyne, co mamy”. Przyszłe badania, w tym te na ludziach z rozróżnieniem płci, dadzą więcej odpowiedzi, ale już dziś to wezwanie do działania.