Cząsteczki włókna szklanego w wodzie – czy to nowe zagrożenie dla środowiska?

Przez lata uwaga naukowców i opinii publicznej koncentrowała się na mikroplastiku, metalach ciężkich, PFAS i pestycydach przenikających do środowiska wodnego. Teraz do tej i tak już długiej listy niepożądanych substancji może dołączyć kolejna. Badacze z kanadyjskiego Uniwersytetu Simona Frasera wykryli w osadach rzecznych coś, czego nikt wcześniej tam intensywnie nie szukał — mikroskopijne cząsteczki włókna szklanego. Odkrycie to każe zadać pytanie, jak głęboko materiały przemysłowe wniknęły już w tkankę naturalnych ekosystemów wodnych i co to oznacza dla zdrowia ludzi.

Badania prowadzono przez cztery lata w Cowichan Estuary — jednym z kluczowych kanadyjskich estuariów, położonym na wyspie Vancouver na Oceanie Spokojnym w prowincji Kolumbia Brytyjska, będącym ważnym miejscem pozyskiwania skorupiaków. Wyniki badań, opublikowane w prestiżowym piśmie “Marine Pollution Bulletin”, ujawniły obecność cząstek włókna szklanego zarówno w górnej warstwie biofilmu — czyli warstwie 3–5 mm stanowiącej kluczowe źródło pokarmu dla ptaków migrujących — jak i w głębszych osadach, gdzie żyją małże, omułki i różne skorupiaki. Co szczególnie niepokojące, cząsteczki wykryto w aż 96 proc. próbek osadów.

Włókno szklane to materiał, który przez dziesięciolecia był postrzegany wyłącznie jako solidny, wszechstronny surowiec przemysłowy. Jest powszechnie stosowane m.in. w budownictwie, przemyśle lotniczym i motoryzacyjnym oraz elektrotechnice. Nikt nie zakładał, że pewnego dnia będzie trzeba go szukać w rzecznych osadach i badać pod kątem wpływu na żywe organizmy. Tymczasem okazuje się, że degradacja produktów z włókna szklanego — zwłaszcza łodzi — sprawia, że materiał ten na dobre zagościł w środowisku naturalnym.

WARTO PRZECZYTAĆ : Obowiązek zakupu europejskich samochodów, czy to realne?

To także może Cię zainteresować: Przeczytaj “Nowa waloryzacja emerytur w 2026 roku”, aby dowiedzieć się więcej!

Skąd włókno szklane trafia do wody i dlaczego jest tak groźne

Cząsteczki włókna szklanego w wodzie .Według specjalistów źródłem zanieczyszczeń są nie tylko miejsca przemysłowe, ale także porzucone łodzie i niszcząca infrastruktura morska — podobnie jak w przypadku mikroplastiku. Kadłuby łodzi wykonane z kompozytów włókna szklanego, wystawione na działanie słońca, wody i mechanicznych uszkodzeń, powoli rozpadają się na coraz mniejsze fragmenty. Proces ten jest niewidoczny gołym okiem, ale jego efekty — mikroskopijne cząsteczki — trafiają do osadów, stamtąd do organizmów żywych, a potencjalnie dalej — do łańcucha pokarmowego.

Jak wyjaśnia ekotoksykolog morski Juan José Alava, główny autor badania — włókno szklane jest trwałe i bardzo wolno się rozkłada, zwłaszcza jeśli jest wzmocnione tworzywem sztucznym. To właśnie ta niezniszczalność czyni je szczególnie problematycznym. W odróżnieniu od wielu zanieczyszczeń organicznych, włókno szklane nie ulega biodegradacji. Pozostaje w środowisku na dziesiątki, a może setki lat — gromadząc się warstwa po warstwie w osadach rzecznych i morskich.

Kontekst medyczny jest równie niepokojący. Badania in vitro wykazały, że włókna szklane wywołują w hodowli szczurzych makrofagów skutki jakościowo podobne do azbestu, a długość włókien wydaje się kluczowym czynnikiem decydującym o ich toksyczności. Im dłuższe i cieńsze są włókna, tym większa jest ich toksyczność i skuteczność pobudzania komórek do produkcji mediatorów prozapalnych. Światowa Organizacja Zdrowia klasyfikuje wprawdzie włókna szklane jako substancje niezakwalifikowane jako rakotwórcze dla ludzi, jednak badania wciąż trwają, a dane dotyczące ekspozycji środowiskowej — a nie jedynie zawodowej — są bardzo skąpe.

Zobacz także: Awokado i kawa zamiast aspiryny?

Co wiemy, a czego jeszcze nie wiemy

Kluczową kwestią, którą uczciwie przyznają sami naukowcy, jest ogromna luka w wiedzy dotyczącej faktycznych skutków zdrowotnych. — Nie wiemy jeszcze, jakie poziomy narażenia na włókno szklane powodują szkody, jak łatwo różne gatunki mogą eliminować te cząstki ani czy ulegają one bioakumulacji w sieci pokarmowej — mówi wprost Juan José Alava. To szczere przyznanie się do niewiedzy jest ważne. Odkrycie nie jest jeszcze dowodem na bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia człowieka — jest sygnałem alarmowym, który powinien uruchomić dalsze badania na szeroką skalę.

Ten artykuł, może być dla Ciebie interesujący: Z AI nie warto długo rozmawiać – kliknij by przeczytać całość

Analogia z mikroplastikiem jest tu bardzo wymowna. Przez wiele lat naukowcy wykrywali mikroplastik w wodzie i środowisku, zanim opinia publiczna i regulatorzy zaczęli traktować to poważnie. Dziś wiemy, że mikroskopijne cząstki plastiku trafiają do krwi i narządów, mogą powodować stany zapalne, zaburzenia hormonalne oraz gromadzić toksyczne substancje. Historia włókna szklanego może potoczyć się podobnym torem — od nieznanego zanieczyszczenia do uznanego zagrożenia zdrowotnego.

Badacze podkreślają, że obecność tych cząstek w kluczowym ekosystemie jest wystarczającym powodem do podjęcia działań zapobiegawczych, zanim będzie za późno na ochronę dzikiej przyrody i społeczności żyjących z owoców morza. Wśród rekomendacji znalazło się wprowadzenie lepszego zarządzania łodziami wycofanymi z eksploatacji, w tym wymogów dotyczących recyklingu i bezpiecznego demontażu kadłubów z włókna szklanego, a także inwestowanie w materiały bardziej przyjazne dla środowiska.

Lista zanieczyszczeń środowiska wodnego rośnie w alarmującym tempie. Do dobrze udokumentowanych zagrożeń — mikroplastiku, PFAS, metali ciężkich, pestycydów — dołącza teraz włókno szklane. Każde z tych odkryć osobno budzi niepokój. Razem tworzą obraz środowiska wodnego, które przez dziesięciolecia służyło jako niewidoczne wysypisko odpadów przemysłowej cywilizacji. Czas pokaże, jak poważne są skutki zdrowotne włókna szklanego w wodzie — ale historia uczy, że w takich przypadkach lepiej działać za wcześnie niż za późno.