Ukryty potencjał polskiego rynku pracy

Polski rynek pracy stoi w obliczu poważnego wyzwania demograficznego, według danych Polskiego Instytutu Ekonomicznego do 2035 r. liczba pracowników zmniejszy się o 2,1 mln, czyli o 12,6% obecnego stanu zatrudnienia. Tymczasem w pierwszym kwartale 2025 r. liczba biernych zawodowo Polaków wyniosła 12,7 mln, co jest najwyższym wynikiem od czterech lat. Jednym ze sposobów rozwiązania tego problemu jest aktywizacja osób, które mierzą się z barierami w dostępie do pracy.

Grupy o utrudnionej sytuacji na rynku pracy

Raport Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości wskazuje, że największe trudności napotykają kobiety, młodzi, seniorzy, cudzoziemcy oraz osoby z niepełnosprawnościami. Badanie obejmujące wywiady z pracodawcami, ekspertami i przedstawicielami pracowników ujawnia mechanizmy wykluczenia działające na poziomie prawnym, ekonomicznym, społecznym i technicznym. Bariery te utrudniają pełne wykorzystanie potencjału zawodowego tych grup.

Kobiety i opiekunowie w pułapce świadczeń

Kobiety, szczególnie opiekunki osób zależnych, często pozostają w tzw. pułapce stabilnego świadczenia – niskie, ale pewne zasiłki opiekuńcze zniechęcają do podjęcia pracy oferującej wyższą, lecz niepewną pensję. Dodatkowo brak wystarczającej liczby placówek opiekuńczych oraz niedobór wykwalifikowanego personelu ograniczają dostęp do zatrudnienia. Nierówności płacowe oraz przerwy w karierze negatywnie wpływają na przyszłe emerytury i pozycję zawodową kobiet.

Młodzi i seniorzy kontra stereotypy

Osoby młode często spotykają się z zarzutami roszczeniowości i niskiej lojalności, natomiast seniorzy postrzegani są jako mniej efektywni i słabiej obeznani z nowymi technologiami. Przepisy chroniące przedemerytalnie pracowników w rzeczywistości zniechęcają pracodawców do ich zatrudniania, a młodzi doświadczają tzw. efektu wczesnej rotacji, czyli większego ryzyka zwolnienia z powodu mniejszego doświadczenia zawodowego.

Cudzoziemcy i bariery administracyjne

Dostęp cudzoziemców do polskiego rynku pracy w dużym stopniu zależy od kraju pochodzenia. Ukraińcy i obywatele UE mają relatywnie lepsze warunki niż osoby z państw trzecich, które napotykają na opóźnienia w legalizacji pobytu, związanie pozwolenia z jednym pracodawcą oraz brak uznania wykształcenia. Brak wsparcia w postaci szkoleń językowych, mentoringu międzykulturowego czy uproszczonych materiałów utrudnia stabilizację zatrudnienia.

Osoby z niepełnosprawnościami i wyzwania systemowe

Pracodawcy często postrzegają wymagane dostosowania stanowisk pracy jako kosztowne i trudne w realizacji, co odstrasza ich od zatrudniania osób z niepełnosprawnościami. Dodatkowo wysokie koszty związane z transportem, wynagrodzeniem asystenta czy specjalnym wyposażeniem mogą sprawić, że podjęcie pracy staje się nieopłacalne. Brak kompetencji integracyjnych i ograniczona oferta edukacyjna powodują, że zarówno pracodawcy, jak i pracownicy nie czują się przygotowani do współpracy.

Polski rynek pracy posiada niewykorzystany potencjał w postaci grup z utrudnionym dostępem do zatrudnienia. Skuteczna aktywizacja wymaga zmian systemowych, lepszego wsparcia instytucjonalnego oraz świadomego podejścia pracodawców do różnorodności zespołu. Odpowiednie wsparcie kobiet, młodych, seniorów, cudzoziemców i osób z niepełnosprawnościami może znacząco zwiększyć ogólną wydajność rynku pracy i zmniejszyć bariery wykluczenia zawodowego.