Transport drogowy na fali, kolej traci znaczenie. Branża apeluje o pilne działania
Co musisz wiedzieć? W skrócie: Transport drogowy na fali
- Transport drogowy od lat przejmuje wzrosty wolumenów przewozów w Polsce, podczas gdy kolej traci konkurencyjność z powodu wysokich kosztów i braku priorytetu na sieci.
- Branża apeluje o realizację „Piątki dla kolejowego transportu towarowego”, obejmującej m.in. rozwój infrastruktury punktowej, obniżenie opłat oraz modernizację taboru.
- Eksperci podkreślają, że kolej jest kluczowa dla bezpieczeństwa militarnego, dużych inwestycji infrastrukturalnych i sprawnych łańcuchów dostaw.
- Według organizacji branżowych tylko kompleksowe i systemowe działania pozwolą odbudować udział kolei w przewozach towarowych.
Spis treści
Kolejowy transport towarowy w Polsce od lat zmaga się z trudnościami, które sprawiają, że coraz większa część ładunków trafia na drogę. Wysokie koszty, niska konkurencyjność i brak odpowiednich zachęt sprawiają, że przewoźnicy częściej wybierają samochody ciężarowe, mimo rosnącej presji na zrównoważony rozwój i roli kolei w strategicznych obszarach gospodarki. W odpowiedzi na te wyzwania pięć organizacji branżowych przygotowało wspólny program działań – tzw. „Piątkę dla kolejowego transportu towarowego”.
Dlaczego kolej przegrywa z transportem drogowym?
Udział kolei w przewozach towarowych systematycznie maleje. Przyczyną są przede wszystkim koszty dostępu do infrastruktury i energii, które w przypadku transportu kolejowego są znacznie wyższe niż w logistyce drogowej. W praktyce oznacza to, że wszelkie wzrosty przewożonych wolumenów przechwytuje transport ciężarowy, który jest bardziej elastyczny i tańszy dla operatorów.
Choć w Polsce realizowane są ogromne inwestycje w infrastrukturę kolejową, branża transportu towarowego nie odczuwa proporcjonalnych korzyści. Kolej nie jest traktowana priorytetowo, a modernizacje linii nie zawsze przekładają się na sprawniejszy ruch pociągów towarowych.
„Piątka” – program działań dla ratowania przewozów kolejowych
Podczas XV Kongresu Kolejowego przedstawiciele pięciu organizacji – IGTL, Stowarzyszenia „Wagony Prywatne”, Fundacji Prokolej, Związku Niezależnych Przewoźników Kolejowych oraz Railway Business Forum – zaprezentowali wspólny zestaw rekomendacji. To pierwsze tak szerokie porozumienie branży, którego celem jest odbudowa roli kolei w przewozach ładunków.
Program obejmuje pięć kluczowych obszarów.
1. Rozwój infrastruktury punktowej
W Polsce brakuje terminali intermodalnych, bocznic i punktów załadunkowych, które umożliwiałyby sprawne przełączenie ładunków między transportem samochodowym a kolejowym. Obecnie wiele inwestycji logistycznych powstaje w miejscach, które nie mają dostępu do torów – głównie dlatego, że przepisy nie wymuszają analizowania dostępności kolei.
Branża proponuje:
- obowiązek uwzględniania kolei przy planowaniu centrów logistycznych,
- zachęty finansowe i organizacyjne do tworzenia obiektów obsługujących ruch kolejowy.
Dzięki temu możliwe byłoby odciążenie dróg i przeniesienie części ruchu towarowego na tory.
2. Obniżenie kosztów dostępu i energii
Koszty energii trakcyjnej oraz opłat za infrastrukturę stanowią nawet jedną trzecią całkowitych wydatków przewoźników kolejowych. Branża postuluje objęcie kolei statusem sektora energochłonnego, co otworzyłoby drogę do preferencyjnych rozwiązań.
Pożądane zmiany to m.in.:
- rezygnacja z obowiązku opłaty mocowej i opłaty OZE dla energii trakcyjnej,
- wieloletni, stabilny cennik PLK,
- znaczące obniżenie opłat dla przewoźników towarowych (nawet o 30–50%),
- stałe ulgi dla transportu intermodalnego.
Takie działania miałyby przywrócić konkurencyjność kolei wobec transportu drogowego.
3. Modernizacja taboru i wdrażanie nowych technologii
Kolej towarowa wymaga odświeżenia parku wagonowego i lokomotyw. Rozwój innowacyjnych rozwiązań oraz systemów poprawiających efektywność energetyczną mógłby istotnie obniżyć koszty przewozów.
W programie znalazły się propozycje dotyczące:
- finansowania zakupu nowoczesnych wagonów i lokomotyw,
- wspierania projektów badawczo-rozwojowych,
- wdrażania technologii zmniejszających zużycie energii i hałas.
4. Lepsze zarządzanie przepustowością
Mimo wielomiliardowych inwestycji modernizacyjnych kolej towarowa wciąż nie ma priorytetu na sieci. Liczne ograniczenia prędkości i przepustowości, przeciążone odcinki oraz przestoje na modernizowanych liniach powodują, że przewozy są niepewne i mało przewidywalne.
Branża proponuje:
- stworzenie programu szybkiego reagowania na degradację infrastruktury,
- likwidację „wąskich gardeł”,
- optymalizację ruchu i rozkładów, tak aby pociągi towarowe mogły sprawnie poruszać się po sieci.
5. Uwzględnienie potrzeb transportu towarowego w inwestycjach
Ostatni punkt „Piątki” dotyczy konieczności stałej obecności przedstawicieli sektora towarowego w procesie planowania, utrzymania i organizacji ruchu kolejowego. Wieloletnie i gwarantowane finansowanie inwestycji utrzymaniowych ma kluczowe znaczenie dla efektywności całej sieci.
Kolej jako filar bezpieczeństwa kraju
Rozwój transportu towarowego koleją to nie tylko kwestia ekologii czy logistyki komercyjnej. W obliczu realizacji wielkich inwestycji infrastrukturalnych (m.in. program drogowy, kolejowy, CPK, elektrownia jądrowa), a także rosnącego znaczenia logistyki wojskowej, kolej jest niezbędna dla sprawnego i bezpiecznego przemieszczania dużych ilości surowców, maszyn i sprzętu.
W wielu obszarach transport drogowy nie jest w stanie przejąć takiego ciężaru logistycznego – zarówno ze względu na koszty, jak i obciążenie dróg. Wzmocnienie kolei oznacza mniejszy ruch ciężarówek, większe bezpieczeństwo i sprawniejsze łańcuchy dostaw.
Oczekiwanie na realne działania
„Piątka” jest pierwszym tak szerokim porozumieniem podmiotów działających w sektorze kolejowym. Organizacje podkreślają, że ich propozycje są gotowe do wdrożenia, choć wymagają zaangażowania ministerstw i urzędów. Branża liczy, że po sukcesach przewozów pasażerskich nadchodzi czas, by wreszcie kompleksowo zająć się transportem towarowym.
