Tego ludzie najbardziej żałują na starość.

Pieniądze, kariera i niewykorzystane okazje? Okazuje się, że kiedy ludzie pod koniec życia bilansują swoje decyzje, najczęściej wracają myślami do czegoś zupełnie innego. Badania nad żalem życiowym pokazują, że największy ciężar mogą mieć nie tyle błędy, które popełniliśmy, ile rzeczy, których przez lata nie odważyliśmy się zrobić. Wśród powtarzających się motywów pojawiają się cztery szczególnie wyraźne.

Przez większą część życia łatwo odkładać ważne sprawy na później.

„Jeszcze będzie czas”.

„Zajmę się tym, kiedy dzieci dorosną”.

„Najpierw praca, potem odpoczynek”.

Problem w tym, że „potem” nie zawsze przychodzi w takim kształcie, jakiego się spodziewamy.

Psychologia od dawna bada zjawisko żalu związanego z decyzjami. Jednym z najbardziej znanych badaczy tego obszaru jest amerykański psycholog Thomas Gilovich, który wraz ze współpracownikami analizował, czego ludzie żałują najbardziej. Wyniki wielu badań wskazują na szczególne znaczenie niewykorzystanych możliwości, czyli działań, których człowiek nie podjął. Z czasem takie „mogłem, ale nie zrobiłem” może nabierać większego znaczenia niż pojedynczy błąd, który rzeczywiście popełniliśmy.

WARTO PRZECZYTAĆ : Gdzie seniorom żyje się najlepiej ?

1. Życie podporządkowane wyłącznie pracy

Tego ludzie najbardziej żałują na starość. Jednym z najczęściej powracających tematów jest praca kosztem życia prywatnego.

Nie chodzi oczywiście o to, że ludzie żałują samego wysiłku, ambicji czy zawodowych sukcesów. Problem pojawia się wtedy, gdy kariera zaczyna pochłaniać czas, który miał zostać przeznaczony na rodzinę, przyjaciół, odpoczynek czy własne zainteresowania.

To szczególnie istotne, ponieważ czasu nie można odłożyć na później.

Można odłożyć pieniądze. Można przełożyć remont. Można zmienić samochód za kilka lat. Nie można natomiast odzyskać dzieciństwa własnych dzieci ani konkretnych chwil spędzonych z rodzicami, którzy już nie żyją.

W badaniach nad żalem życiowym często pojawia się właśnie kontrast pomiędzy tym, co osiągnęliśmy, a tym, co po drodze poświęciliśmy.

Eksperci zajmujący się psychologią żalu zwracają uwagę, że niewykorzystane możliwości mogą z czasem nabierać większego znaczenia niż decyzje, które okazały się błędne.

To ważna różnica.

Popełniony błąd można często wyjaśnić okolicznościami. Można powiedzieć: „wtedy nie wiedziałem, że tak się skończy”.

Znacznie trudniej zamknąć historię zaczynającą się od słów: „mogłem spróbować, ale się bałem”.

2. Utracone relacje i zbyt mało czasu dla bliskich

Drugi motyw jest jeszcze bardziej osobisty.

Wraz z wiekiem zmienia się znaczenie relacji społecznych. Człowiek zaczyna dostrzegać, że liczba osób, z którymi naprawdę pozostaje blisko, nie jest nieskończona.

Czasem więź rozpada się stopniowo.

Najpierw brakuje czasu na telefon. Później na spotkanie. Potem pojawia się konflikt, który nigdy nie zostaje rozwiązany. Wreszcie mijają lata i okazuje się, że kontaktu właściwie już nie ma.

Badania nad starzeniem się pokazują, jak ważne dla dobrostanu są relacje społeczne. Nie chodzi wyłącznie o liczbę znajomych, lecz o poczucie bliskości, wsparcia i przynależności.

To dlatego decyzja, by przez lata „nie mieć czasu dla ludzi”, może okazać się znacznie kosztowniejsza, niż wydawała się w wieku 30 czy 40 lat.

To także może być dla Ciebie interesujące: Zsiadłe mleko- kiedyś pili je litrami

Współczesne badania nad dobrostanem osób starszych coraz częściej wskazują na znaczenie więzi społecznych dla zdrowego starzenia się. Samotność i izolacja społeczna są natomiast uznawane za istotne czynniki ryzyka pogorszenia jakości życia.

Być może właśnie dlatego jedno z najważniejszych pytań, jakie warto sobie zadać jeszcze długo przed emeryturą, brzmi: z kim chcę spędzać czas, kiedy przestanie mnie definiować praca?

3. Strach przed zmianą

Trzeci błąd jest mniej widoczny, ale bardzo często powraca w opowieściach o żalu.

To pozostawanie w sytuacji, która od dawna nie daje satysfakcji, tylko dlatego, że zmiana wydaje się zbyt ryzykowna.

Niektórzy nie zmieniają pracy. Inni nie kończą związku, który od dawna jest źródłem cierpienia. Jeszcze inni rezygnują z podróży, nauki, przeprowadzki czy rozwijania pasji, bo zawsze istnieje „ważniejszy moment”.

Oczywiście ostrożność sama w sobie nie jest błędem.

Problem zaczyna się wtedy, gdy ostrożność staje się sposobem na unikanie życia.

W psychologii szczególnie interesujące jest zjawisko tzw. regret aversion, czyli tendencji do podejmowania decyzji w taki sposób, aby minimalizować możliwość późniejszego żalu. Paradoks polega na tym, że próba uniknięcia żalu tu i teraz może prowadzić do jeszcze większego żalu w przyszłości.

Człowiek nie podejmuje ryzyka, więc przez chwilę czuje ulgę.

Mija dziesięć lat.

I zaczyna się zastanawiać, co wydarzyłoby się, gdyby jednak spróbował.

4. Odkładanie własnego życia „na później”

Czwarty motyw łączy właściwie wszystkie poprzednie.

To przekonanie, że na ważne rzeczy przyjdzie jeszcze czas.

Najpierw trzeba skończyć szkołę. Potem znaleźć pracę. Następnie zbudować dom, spłacić kredyt, wychować dzieci i zadbać o stabilność.

A później?

Często okazuje się, że pojawiają się kolejne obowiązki.

Dlatego szczególnie mocno mogą boleć decyzje, które przez dziesięciolecia były odkładane.

Badania Thomasa Gilovicha i Shai Davidaia dotyczące żalu związanego z działaniem i zaniechaniem pokazały interesujący mechanizm: w krótkiej perspektywie ludzie często bardziej żałują tego, co zrobili. W dłuższej perspektywie przewagę może jednak zyskać żal związany z tym, czego nie zrobili.

Dowiedz się więcej w tym temacie: Pokrzywa – kiedyś chwast,dzisiaj superfood.

To właśnie dlatego niewysłany list, nieodbyta podróż, niepodjęta próba czy niewypowiedziane „kocham cię” mogą po latach mieć zaskakująco dużą wagę.

Dlaczego żal rośnie wraz z upływem czasu?

Nie oznacza to, że każda starsza osoba patrzy wstecz z poczuciem zmarnowanego życia.

Wręcz przeciwnie.

Wiele osób z wiekiem zyskuje większy dystans do własnych błędów. Pojawia się akceptacja tego, czego nie można już zmienić, oraz większa koncentracja na teraźniejszości.

Jednak wraz z ograniczeniem perspektywy czasowej niektóre decyzje mogą być oceniane inaczej.

Laura Carstensen, psycholożka z Uniwersytetu Stanforda, rozwinęła teorię selektywności społeczno-emocjonalnej, zgodnie z którą sposób, w jaki ludzie ustalają swoje priorytety, zmienia się wraz z postrzeganiem dostępnego czasu.

Kiedy przyszłość wydaje się niemal nieograniczona, łatwiej inwestować w odległe cele.

Kiedy człowiek zaczyna postrzegać czas jako bardziej ograniczony, większego znaczenia nabierają relacje, emocje i doświadczenia ważne tu i teraz.

To może tłumaczyć, dlaczego rzeczy ignorowane przez dziesięciolecia nagle zaczynają wydawać się najważniejsze.

Nie chodzi o to, żeby żyć bez rozsądku

Z takich obserwacji łatwo wyciągnąć zbyt prosty wniosek: należy rzucić pracę, sprzedać mieszkanie i wyjechać w świat.

Nie o to chodzi.

Życie wymaga odpowiedzialności. Są zobowiązania, których nie można po prostu porzucić. Są decyzje finansowe, rodzinne i zawodowe, które wymagają rozwagi.

Jeśli ciekawi Cię ta tematyka, to tutaj mamy inny artykuł w tej tematyce: Pokrzywa – kiedyś chwast,dzisiaj superfood.

Problemem nie jest rozsądek.

Problemem jest automatyczne odkładanie wszystkiego, co dla nas ważne, na nieokreśloną przyszłość.

Dlatego coraz większe zainteresowanie budzą narzędzia pomagające świadomie planować życie nie tylko wokół obowiązków, ale również wartości, relacji i osobistych celów.

Nie musi to być skomplikowana metoda.

Czasem wystarczy regularnie zadać sobie kilka pytań: czego chcę więcej? Czego mam już dość? Z kim chciałbym spędzać więcej czasu? Co zrobiłbym, gdybym przestał bać się porażki?

Takie pytania nie gwarantują szczęścia.

Mogą jednak pomóc wcześniej zauważyć kierunek, którego później trudno byłoby żałować.

Najbardziej bolesne może być nie to, co się wydarzyło

Żal jest częścią ludzkiego doświadczenia. Nie da się przeżyć życia bez błędów.

Co ciekawe, człowiek może z czasem nauczyć się żyć nawet z bardzo trudnymi decyzjami.

Znacznie trudniejsze bywa pytanie: „Co by było, gdybym wtedy spróbował?”

Nie ma na nie odpowiedzi.

I właśnie dlatego niewykorzystane możliwości mogą tak długo pozostawać w pamięci.

Cztery powtarzające się obszary — praca kosztem życia, zaniedbane relacje, strach przed zmianą oraz ciągłe odkładanie własnych potrzeb — mają wspólny mianownik.

Jest nim czas.

Nie chodzi więc o to, aby już dziś zacząć żałować wszystkich decyzji, których jeszcze nie podjęliśmy. Chodzi raczej o coś znacznie prostszego: zauważyć, że niektórych decyzji nie warto odkładać bez końca.

Bo kiedy człowiek ma 30 lat, dziesięć lat wydaje się wiecznością.

Kiedy ma 70, może wyglądać zupełnie inaczej.

Podsumowanie

Być może największą lekcją, jaką daje starość, nie jest lista rzeczy, które zrobiliśmy źle. Jest nią świadomość, jak wiele znaczenia miały rzeczy pozornie niewielkie: rozmowa z bliską osobą, wspólny wyjazd, rozwijanie pasji, odważna decyzja czy zwykłe znalezienie czasu dla siebie.

Nie da się przeżyć życia bez żalu.

Można jednak spróbować sprawić, by za kilkadziesiąt lat więcej było wspomnień o tym, co zrobiliśmy, niż pytań o to, co mogło się wydarzyć.

I właśnie to jest pytanie, które warto zadać sobie nie na starość, ale znacznie wcześniej: czego najbardziej żałowałbym, gdybym dzisiaj niczego w swoim życiu nie zmienił?