Pomiar ciśnienia krwi. Co oznaczają liczby?

Ciśnienie tętnicze zapisujemy zawsze w formie dwóch liczb, np. 120/80 mmHg. Pierwsza (wyższa) to ciśnienie skurczowe, druga (niższa) – rozkurczowe. Obie wartości są niezwykle ważne, choć przez lata największą uwagę przywiązywano głównie do tej górnej. Dziś wiemy, że obie mogą niezależnie zwiększać ryzyko zawału, udaru czy niewydolności nerek.

WARTO PRZECZYTAĆ : Jedz tuńczyka, by poprawić serce i stawy – witaminy i kwasy omega-3

Ciśnienie skurczowe (pierwsza liczba) – kiedy serce się kurczy

Pomiar ciśnienia krwi .Liczba wyższa, np. 120 w zapisie 120/80, pokazuje ciśnienie w tętnicach w momencie, gdy serce kurczy się i wypycha krew do aorty. To największe obciążenie, jakie muszą wytrzymać naczynia krwionośne.

Normy według Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC/ESH 2024) i Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego:

• Optymalne: < 120 mmHg
• Prawidłowe: 120–129 mmHg
• Wysokie prawidłowe: 130–139 mmHg
• Nadciśnienie 1. stopnia: 140–159 mmHg
• Nadciśnienie 2. stopnia: ≥ 160 mmHg
• Przełom nadciśnieniowy (wymagający pilnej pomocy): ≥ 180 mmHg (z objawami lub bez)

Wartości ≥ 140 mmHg uznaje się już za nadciśnienie wymagające leczenia, a powyżej 180 mmHg mówimy o stanie nagłym.

Ciśnienie rozkurczowe (druga liczba) – kiedy serce odpoczywa

Druga liczba, np. 80 w zapisie 120/80, to ciśnienie w tętnicach w chwili rozkurczu serca, gdy wypełnia się ono krwią. Mówi nam, jak bardzo „napina się” układ naczyniowy nawet wtedy, gdy serce nie pracuje.

Normy (ESC/ESH 2024):

• Optymalne: < 80 mmHg
• Prawidłowe: 80–84 mmHg
• Wysokie prawidłowe: 85–89 mmHg
• Nadciśnienie 1. stopnia: 90–99 mmHg
• Nadciśnienie 2. stopnia: ≥ 100 mmHg

Wysokie ciśnienie rozkurczowe (≥ 90 mmHg) jest szczególnie groźne u osób młodych (< 50 lat), bo świadczy o sztywności małych tętniczek i mocno zwiększa ryzyko udaru krwotocznego.

Które wartości absolutnie nie powinny być przekraczane?

Według aktualnych wytycznych (2024–2025) czerwone flagi to:

• Skurczowe ≥ 140 mmHg i/lub rozkurczowe ≥ 90 mmHg – już nadciśnienie wymagające leczenia (nawet jeśli tylko jedna z tych wartości jest podwyższona!)
• Skurczowe ≥ 180 mmHg i/lub rozkurczowe ≥ 120 mmHg – przełom nadciśnieniowy, dzwoń po pogotowie
• U osób z cukrzycą, chorobą nerek lub po udarze/zawale cel leczenia jest jeszcze niższy: < 130/80 mmHg
• U osób po 80. roku życia dopuszcza się nieco wyższe wartości (do 150/90 mmHg), ale tylko jeśli są dobrze tolerowane

Najczęstsze błędy w odczytywaniu wyników

Wiele osób myśli, że „140/90 to jeszcze norma” – to mit sprzed 20 lat. Od 2017–2018 roku (wytyczne amerykańskie ACC/AHA, a potem europejskie) granica nadciśnienia została obniżona. Dziś 140/90 to już nadciśnienie 1. stopnia, a nie „wysokie prawidłowe”.

Równie niebezpieczne jest izolowane nadciśnienie skurczowe (np. 160/75), częste u seniorów – też wymaga leczenia, mimo że dolna wartość jest niska.

Co robić, gdy wartości są za wysokie?

• 130–139/85–89 mmHg – zmiana stylu życia (redukcja soli, ruch, waga) i kontrola za 3–6 miesięcy
• ≥ 140/90 mmHg – wizyta u lekarza, najczęściej potrzebne leki
• Nagły skok > 180/110–120 mmHg z bólem głowy, zaburzeniami widzenia, dusznością – natychmiast pogotowie

Ciśnienie krwi to jeden z najłatwiejszych do zmodyfikowania czynników ryzyka chorób serca i udaru. Regularne pomiary w domu (zawsze o tej samej porze, po 5 minutach odpoczynku, na nagim ramieniu) pozwalają szybko zareagować, zanim dojdzie do poważnych powikłań.

Objawy nieprawidłowego ciśnienia

Zarówno nadciśnienie (wysokie), jak i niedociśnienie (niskie) może przebiegać bezobjawowo lub dawać niespecyficzne symptomy: 

• Wysokie ciśnienie (nadciśnienie): często nazywane “cichym zabójcą”, może objawiać się bólami i zawrotami głowy, uczuciem zmęczenia, problemami ze snem, czy kołataniem serca.
• Niskie ciśnienie (hipotonia, poniżej 90/60 mmHg): może powodować osłabienie, senność, zawroty głowy (zwłaszcza przy wstawaniu), a w skrajnych przypadkach omdlenia. 

Jak prawidłowo mierzyć ciśnienie w domu?

Aby wyniki pomiarów były wiarygodne, należy przestrzegać kilku zasad: 

1. Odpoczynek: Przed pomiarem usiądź spokojnie na co najmniej 5 minut.
2. Pozycja: Pomiaru dokonuj w pozycji siedzącej, z plecami opartymi (np. o krzesło), a rękę oprzyj na stole tak, aby mankiet znajdował się na wysokości serca.
3. Przygotowanie: Na 30 minut przed pomiarem unikaj kofeiny, alkoholu, palenia tytoniu i wysiłku fizycznego.
4. Regularność: Mierz ciśnienie o stałych porach, najlepiej rano i wieczorem, i zapisuj wyniki.

Regularne monitorowanie ciśnienia tętniczego jest kluczowe dla profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych. W przypadku nieprawidłowych lub niepokojących wyników, zawsze skonsultuj się z lekarzem, który może zalecić dalszą diagnostykę lub plan leczenia, dostępny np. w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ).