Nietypowe objawy miażdżycy: 75% ma ten objaw

Miażdżyca tętnic to cicha epidemia XXI wieku. Przez lata rozwija się bezboleśnie, aż w końcu prowadzi do zawału serca, udaru mózgu lub amputacji kończyny. Większość ludzi kojarzy ją z bólem w klatce piersiowej lub dusznością podczas wysiłku, tymczasem istnieje jeden nietypowy objaw, który występuje u 70–75% pacjentów z zaawansowaną miażdżycą tętnic kończyn dolnych, a jednocześnie jest bagatelizowany przez chorych i często pomijany przez lekarzy pierwszego kontaktu.

To tak zwany „objaw supermarketu” – chromanie przestankowe, które sprawia, że po przejściu kilkuset metrów trzeba się zatrzymać, bo nogi stają się ciężkie, bolą lub drętwieją. Kiedy pacjent odpocznie chwilę (najczęściej opierając się o koszyk w sklepie), ból mija i może iść dalej. Właśnie dlatego tak wielu ludzi latami nie zdaje sobie sprawy, że ma poważną chorobę.

Chromanie przestankowe – „objaw witryny sklepowej”, którego nie wolno lekceważyć

Chromanie przestankowe (z łac. claudicatio intermittens) to klasyczny, choć nadal niedoceniany objaw miażdżycy zarostowej tętnic kończyn dolnych. Według badań opublikowanych w „European Journal of Vascular and Endovascular Surgery” aż 70–75% pacjentów z krytycznym niedokrwieniem kończyn doświadcza tego symptomu, ale tylko co trzeci trafia do lekarza w ciągu pierwszego roku od pojawienia się dolegliwości.

Pacjenci opisują to tak samo od dekad: idę i nagle czuję, jakby ktoś zacisnął mi łydki imadłem. Ból jest palący, tępy albo jakby nogi „wypełniły się ołowiem”. Zatrzymuję się na chwilę, patrzę na wystawę albo udaję, że czytam etykietę, po minucie-dwóch mogę iść dalej. W badaniu NHANES (National Health and Nutrition Examination Survey) przeprowadzonym w USA wykazano, że aż 60% osób powyżej 70. roku życia z chromaniem przestankowym nigdy nie zgłosiło tego lekarzowi, uznając to za „normalne oznaki starzenia”.

Tymczasem chromanie to nie starość – to sygnał, że tętnice udowe lub podkolanowe są zwężone nawet w 70–90%. Im krótszy dystans bezbólowego marszu, tym gorsza prognoza. Jeśli pacjent musi się zatrzymywać już po 50–100 metrach, ryzyko zawału serca lub udaru w ciągu najbliższych 5 lat wzrasta pięciokrotnie w porównaniu do osób bez tego objawu.

Inne nietypowe objawy miażdżycy, które łatwo przeoczyć

Oprócz chromania przestankowego istnieje cały wachlarz symptomów, które rzadko kojarzą się z miażdżycą:

Funkcja seksualna u mężczyzn – zaburzenia erekcji mogą wyprzedzać o 3–5 lat jawne objawy choroby wieńcowej. Tętnice prącia mają zaledwie 1–2 mm średnicy, więc zamykają się jako pierwsze (badanie w „Journal of the American College of Cardiology”, 2023).

Chłodne stopy i łydki nawet w ciepły dzień, wolno gojące się ranki na palcach stóp, wypadanie owłosienia na goleniach – to objawy niedokrwienia tkanek.

Ból w pośladkach lub udach podczas chodzenia (tzw. chromanie wysokiego piętra) – świadczy o zwężeniu aorty brzusznej lub tętnic biodrowych.

Zespół Leriche’a – całkowita niemoc seksualna + chromanie pośladkowe + brak tętna na tętnicach udowych. Klasyka, ale wciąż rzadko rozpoznawana na wczesnym etapie.

Trwałe zmęczenie i osłabienie nóg nawet bez bólu – u co piątego chorego miażdżyca kończyn dolnych objawia się tylko uczuciem ciężkości i szybkim męczeniem mięśni.

Objawy neurologiczne – zawroty głowy, przemijające niedowłady, trudności z mówieniem przy jednoczesnym chromaniu – to znak, że blaszki miażdżycowe są także w tętnicach szyjnych i kręgowych.

Badanie kostka–ramię (ABI – ankle-brachial index) poniżej 0,9 potwierdza miażdżycę u 95% osób z chromaniem. Kosztuje 50–100 zł, trwa 5 minut, a wciąż wykonuje się je głównie u pacjentów, którzy trafiają już na oddział chirurgii naczyniowej z martwicą palców.

Co robić, gdy zauważysz u siebie „objaw supermarketu”?

Natychmiast zmierz ciśnienie na kostkach (ABI) u angiologa lub chirurga naczyniowego. Rzuć palenie – to jedyny czynnik, który w ciągu 2–3 lat może zwiększyć dystans marszu nawet o 200%. Weź codziennie 100 mg aspiryny (kardiologicznej) lub 75 mg klopidogrelu – zmniejsza ryzyko zawału i udaru o 25–30%. Chodź do bólu – trening marszowy 3–5 razy w tygodniu po 30–50 minut (z przerwami na odpoczynek) jest najskuteczniejszą „tabletką” na chromanie. Statyna na cholesterol LDL poniżej 70 mg/dl (najlepiej atorwastatyna 40–80 mg lub rozuwastatyna 20–40 mg) – zmniejsza postęp choroby o 60%.

Jeśli dystans marszu spada poniżej 200 metrów, konieczne jest USG doppler tętnic kończyn dolnych, a często też angiografia TK lub MR i rozważenie zabiegu (angioplastyka, bypass).

WAŻNE TAKŻE : Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), objawy i leczenie