Niepokojący wzrost raka jelita u młodych. Gastroenterolodzy wskazują na główne przyczyny

Rak jelita grubego, kiedyś kojarzony głównie z seniorami, staje się coraz większym zagrożeniem dla osób w kwiecie wieku. W Polsce i na świecie lekarze obserwują alarmujący trend: coraz więcej 30- i 40-latków otrzymuje diagnozę nowotworu okrężnicy lub odbytnicy. To nie tylko statystyki – to realne historie młodych ludzi, którzy walczą z agresywną chorobą, często diagnozowaną zbyt późno.

Gastroenterolodzy i onkolodzy biją na alarm, podkreślając, że wczesne wykrycie mogłoby uratować życie wielu z nich. Ale co stoi za tym zjawiskiem? Eksperci wskazują na mieszankę czynników środowiskowych, zmian w diecie i mikrobiomu jelitowym, które zmieniają krajobraz onkologiczny. W tym artykule przyjrzymy się danym, opiniom specjalistów i możliwym rozwiązaniom.

Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów, w Polsce rak jelita grubego zajmuje trzecie miejsce wśród nowotworów u mężczyzn i drugie u kobiet, z ponad 18 tysiącami nowych przypadków rocznie. Co najbardziej niepokoi, liczba zachorowań wśród osób poniżej 50. roku życia rośnie lawinowo. Badania z University of Texas w Austin, opublikowane w czasopiśmie “Cancer”, pokazują, że w USA w ciągu ostatnich 15 lat odsetek diagnoz u młodych dorosłych wzrósł o 50 procent.

W Polsce trend jest podobny – prof. Wojciech Marlicz, gastrolog z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, w rozmowie z WP abcZdrowie podkreśla, że “granica wieku ewidentnie się obniża”. Coraz częściej spotyka się 30-latkami z zaawansowanym nowotworem, gdzie przerzuty do wątroby są już faktem. To nie przypadek: u młodych rak rozwija się szybciej i jest bardziej agresywny, co skraca czas na reakcję.

Dlaczego tak się dzieje? Gastroenterologowie nie mają wątpliwości, że kluczową rolę odgrywają zmiany w stylu życia, które zyskały na sile w ostatnich dekadach. Dieta bogata w wysoko przetworzone produkty, czerwone mięso i tłuszcze nasycone, uboga w błonnik, to jeden z głównych winowajców. Onkolodzy z Dana-Farber Cancer Institute w Bostonie w swoim przeglądzie literatury wskazują, że otyłość, siedzący tryb życia i nadmierne spożycie alkoholu podwajają ryzyko raka jelita grubego.

W Polsce, gdzie epidemia otyłości dotyka już co trzeciego dorosłego, te czynniki kumulują się. Dr Karol Sikora, brytyjski onkolog, w wywiadzie dla “Daily Mail” zauważa, że “obwinianie tylko śmieciowego jedzenia jest zbyt proste”, bo choroba atakuje też szczupłych wegetarian. Ale dane nie kłamią: badanie z “JAMA Oncology” pokazuje, że kobiety z BMI powyżej 30 mają o 93 procent wyższe ryzyko zachorowania niż te o prawidłowej wadze.

Przyczyny środowiskowe i mikrobiom: Nowe odkrycia gastroenterologów

Niepokojący wzrost raka jelita u młodych. Gastroenterologowie coraz częściej kierują wzrok na mikrobiom jelitowy – miliardy bakterii, które kształtują nasze zdrowie od dzieciństwa. Ostatnie badania z University of California San Diego, opublikowane w kwietniu 2025 roku, przynoszą przełom: wzrost zachorowań może być powiązany z narażeniem we wczesnym dzieciństwie na toksynę bakteryjną zwaną kolibaktyną, produkowaną przez niektóre szczepy E. coli.

Analiza DNA z 981 guzów wykazała, że wzorce mutacji spowodowane tą toksyną są ponad trzykrotnie częstsze u pacjentów poniżej 40. roku życia, zwłaszcza w krajach o wysokim wskaźniku raka u młodych, jak USA czy Polska. “To jak bomba zegarowa w jelitach” – komentuje dr Neelendu Dey z Fred Hutchinson Cancer Center, podkreślając, że czynniki środowiskowe, takie jak antybiotyki w dzieciństwie czy dieta uboga w probiotyki, zaburzają równowagę mikrobiomu.

Nie chodzi tylko o bakterie. Eksperci z National Cancer Institute (NCI) w raporcie z 2020 roku wymieniają inne potencjalne przyczyny: chroniczny stan zapalny wywołany przez otyłość, niedobory witaminy D czy nawet zanieczyszczenia środowiska. W Polsce, gdzie spożycie czerwonego mięsa wzrosło o 20 procent w ciągu dekady, te elementy splatają się w toksyczną sieć. Prof. Marek Wojtukiewicz z Białostockiego Centrum Onkologii alarmuje, że “w Polsce mamy jeden z najwyższych wzrostów zachorowań w Europie”, a codziennie umiera 33 osoby z powodu tej choroby. Co gorsza, u młodych 65 procent diagnoz to stadium zaawansowane, bo objawy jak krwawienie z odbytu czy zmiany w wypróżnianiu są bagatelizowane jako “hemoroidy” czy stres.

Gastroenterologowie podkreślają też rolę genetyki, choć nie jest ona dominująca. Syndromy jak Lynch czy polipowatość rodzinna odpowiadają za tylko 10-20 procent przypadków u młodych. Pozostałe to “sporadyczne” mutacje, napędzane przez styl życia. Badanie z “Journal of the National Cancer Institute” z 2017 roku pokazuje, że millenialsi i pokolenie Z są dwukrotnie bardziej narażeni na raka okrężnicy niż osoby urodzone w 1950 roku. To generationalny problem: dzieciństwo pełne antybiotyków, fast foodów i braku ruchu programuje jelita na chorobę dekady później. Coraz więcej przypadków raka jelita .

Profilaktyka i leczenie: Co radzą eksperci?

Na szczęście gastroenterologowie nie zostawiają nas bezradnymi. Klucz to wczesna diagnostyka: kolonoskopia po 45. roku życia (wcześniej, jeśli rodzina ma historię raka) może wykryć polipy przedrakowe i usunąć je w trakcie badania. W Polsce programy przesiewowe Narodowego Funduszu Zdrowia obejmują osoby po 50., ale specjaliści jak dr Joanna Streb z Krakowa apelują o rozszerzenie ich na młodszych. “Nie czekaj na objawy – badaj się regularnie” – radzi prof. Marlicz. Testy na krew utajoną w kale to prosty pierwszy krok, dostępny w aptekach.

Leczenie u młodych jest wyzwaniem: chirurgia, chemioterapia i immunoterapia dają szanse na wyleczenie w 80-100 procentach we wczesnych stadiach, ale w IV – tylko 5 procent. Nowe terapie celowane, jak inhibitory kolibaktyny (w fazie badań), dają nadzieję. Ale najważniejsze to prewencja: dieta bogata w błonnik (owoce, warzywa, pełnoziarniste produkty), 30 minut ruchu dziennie i unikanie przetworzonej żywności. Badania z Yale Medicine pokazują, że aktywni fizycznie młodzi mają o 24 procent niższe ryzyko. Unikaj też nadmiaru alkoholu – jedno piwo dziennie zwiększa szanse o 7 procent.

Podsumowując, wzrost raka jelita grubego u młodych to sygnał alarmowy dla społeczeństwa. Gastroenterologowie ujawniają, że za tym stoją nie tylko dieta i otyłość, ale też subtelne zmiany w mikrobiomie, kumulujące się od lat. Zmiana nawyków teraz może odwrócić ten trend. Pamiętaj: twoje jelita pamiętają dzieciństwo, ale ty możesz wpłynąć na ich przyszłość.