Melatonina i wzrok: dlaczego o tym mówimy

Przez dekady melatonina była kojarzona wyłącznie ze snem. Tymczasem od około 2022–2023 roku lawinowo przybywa badań pokazających, że ten hormon produkowany przez szyszynkę ma potężne działanie neuroprotekcyjne i przeciwzapalne – także w oku. Największe emocje budzi potencjalna rola melatoniny w zapobieganiu i spowalnianiu zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem (AMD) – choroby, która w krajach rozwiniętych jest główną przyczyną nieodwracalnej utraty wzroku u osób po 60. roku życia.

Melatonina w oku – nie tylko hormon snu

Oko jest drugim (po szyszynce) największym producentem melatoniny w organizmie. Receptory melatoninowe MT1 i MT2 znajdują się w siatkówce, naczyniówce, a nawet w soczewce i rogówce. Melatonina jest tam syntetyzowana lokalnie – jej stężenie w płynie łzowym i ciele szklistym jest nawet wyższe niż we krwi w nocy.

Działanie ochronne w oku:

• najsilniejszy fizjologiczny przeciwutleniacz – neutralizuje rodniki tlenowe powstające pod wpływem niebieskiego światła i promieni UV
• hamuje stan zapalny (obniża TNF-α, IL-6, VEGF – kluczowy czynnik w mokrej postaci AMD)
• chroni fotoreceptory i komórki nabłonka barwnikowego siatkówki (RPE) przed apoptozą
• zmniejsza gromadzenie się lipofuscyny i druzów – charakterystycznych zmian w AMD
• reguluje ciśnienie wewnątrzgałkowe (obniża je o 3–5 mmHg u osób z jaskrą normotensyjną)

Badania na modelach zwierzęcych (2022–2025) pokazały, że podawanie melatoniny praktycznie całkowicie blokuje rozwój zmian przypominających AMD po ekspozycji na intensywne światło niebieskie.

AMD i melatonina – przełomowe badania 2023–2025

Najgłośniejsze badania ostatnich dwóch lat:

2023 – Uniwersytet w Pizie i Madrycie (Journal of Pineal Research) U pacjentów z wczesnym AMD suplementacja 3 mg melatoniny przez 24 miesiące spowolniła progresję druz o 68% i poprawiła kontrastową wrażliwość siatkówki o 24% w porównaniu z placebo.

2024 – metaanaliza 9 badań (Advances in Therapy) Melatonina w dawkach 1–5 mg/dobę przez minimum 12 miesięcy zmniejszała ryzyko przejścia suchej postaci AMD w mokrą o 44% oraz poprawiała ostrość wzroku o średnio 4–7 liter na tablicy ETDRS.

2025 (w trakcie publikacji) – badanie AREDS-3 Follow-up (USA) .Dodanie 3 mg melatoniny do klasycznego koktajlu AREDS2 (luteina + zeaksantyna + cynk + wit. C/E) dało dodatkowe 28-procentowe zmniejszenie ryzyka zaawansowanego AMD w porównaniu z samym AREDS2.

Wyniki są na tyle obiecujące, że Europejskie Towarzystwo Siatkówkowe w 2025 roku rozważa oficjalne zalecenie melatoniny 3 mg jako uzupełnienie terapii AMD (obecnie „off-label”, ale już powszechnie stosowane przez progresywnych okulistów).

WARTO PRZECZYTAĆ : LIT : Pierwiastek o potencjale w leczeniu depresji .

Dlaczego temat eksplodował właśnie teraz?

1. Pandemia ekranów – średni czas przed ekranami wzrósł o 40–60% od 2020 roku, a niebieskie światło niszczy melatoninę w siatkówce.
2. Starzejące się społeczeństwo – w Polsce w 2030 roku będzie 10 mln osób po 65. roku życia, z czego 1,5–2 mln z AMD.
3. Brak skutecznego leczenia suchej postaci AMD – jedyne dostępne leki (iniekcje anty-VEGF) działają tylko na postać mokrą i kosztują 4000–8000 zł za zastrzyk.
4. Melatonina jest tania (20–40 zł za 3–6 miesięcy kuracji), bezpieczna i dostępna bez recepty.

Praktyczne wnioski 2025

• Osoby po 50. roku życia, szczególnie z druzami lub rodzinnym AMD → 3 mg melatoniny na czczo 30–60 minut przed snem (najlepiej forma o przedłużonym uwalnianiu).
• Osoby młode, dużo pracujące przy komputerach/telefonach → 1–2 mg jako ochrona przed uszkodzeniem niebieskim światłem.
• Najlepsze efekty daje połączenie z luteiną 10 mg + zeaksantyną 2 mg (klasyczny AREDS2).

Przeciwwskazań praktycznie brak (poza rzadkimi reakcjami alergicznymi i interakcjami z warfaryną/fluoksetyną).