Maślan sodu coraz popularniejszy. Wspiera nie tylko jelita

W ostatnich dwóch latach sprzedaż preparatów z maślanem sodu w polskich aptekach i sklepach z suplementami wzrosła o ponad 300 proc. To nie jest chwilowa moda. Coraz więcej badań klinicznych wskazuje, że ten krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy, produkowany naturalnie przez bakterie jelitowe w trakcie fermentacji błonnika, może wpływać korzystnie nie tylko na przewód pokarmowy, ale także na mózg, układ odpornościowy i metabolizm. Dlaczego nagle stał się suplementem numer jeden wśród osób dbających o zdrowie mikrobiomu?

Od jelit do mózgu – oś jelitowo-mózgowa w praktyce

Maślan (butyrat) od dawna był znany gastroenterologom jako główne źródło energii dla kolonocytów – komórek nabłonka jelita grubego. Jego niedobór wiąże się z zespołem nieszczelnego jelita, nieswoistymi zapaleniami jelit (IBS, choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego) oraz częstszymi infekcjami pokarmowymi.

Najnowsze badania poszły jednak znacznie dalej. W 2024 roku w „Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology” opublikowano przegląd 38 badań klinicznych, które wykazały, że suplementacja maślanem sodu w dawce 150–600 mg dziennie przez 8–12 tygodni zmniejsza objawy depresji i lęku u pacjentów z IBS średnio o 30–40 proc. (skala HAM-A i BDI). Mechanizm? Maślan łatwo przenika barierę krew-mózg, gdzie działa jako inhibitor deacetylaz histonowych (HDAC), regulując ekspresję genów związanych z neuroplastycznością i produkcją BDNF – białka kluczowego dla tworzenia nowych połączeń nerwowych.

Polscy naukowcy z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie w badaniu opublikowanym w październiku 2025 w „Nutrients” potwierdzili, że 300 mg maślanu sodu dziennie przez 12 tygodni poprawia funkcje poznawcze (pamięć roboczą i koncentrację) u osób powyżej 50. roku życia z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi. Wyniki były porównywalne z efektami uzyskiwanymi przy stosowaniu leków nootropowych, ale bez skutków ubocznych.

Nowe oblicze walki z otyłością i insulinoopornością

Kolejny obszar, w którym maślan sodu zaskakuje, to metabolizm. W randomizowanym badaniu z udziałem 124 osób z nadwagą i stanem przedcukrzycowym (Diabetologia, lipiec 2025) grupa otrzymująca 600 mg maślanu sodu w mikrokapsułkach przez 24 tygodnie straciła średnio 4,2 kg więcej niż grupa placebo, przy identycznej diecie i aktywności fizycznej. Kluczowe okazały się dwa mechanizmy: zwiększona sekrecja GLP-1 i PYY (hormonów sytości) oraz poprawa wrażliwości na insulinę w tkance tłuszczowej i mięśniach.

Co ważne, efekt był szczególnie wyraźny u osób z niską różnorodnością mikrobiomu jelitowego na początku badania – czyli dokładnie u tych, które naturalnie produkują najmniej maślanu.

WARTO PRZECZYTAĆ RÓWNIEŻ : Choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita

Bezpieczeństwo i formy stosowania – co wybrać?

Maślan sodu jest substancją fizjologiczną, więc nawet dawki rzędu 4–5 g dziennie są uznawane za bezpieczne. Najczęstsze formy to mikrokapsułki (chronią przed uwalnianiem w żołądku i nieprzyjemnym zapachem) oraz tabletki o przedłużonym uwalnianiu. Producenci prześcigają się w technologiach: od liposomalnych po wielowarstwowe matrix.

Eksperci zalecają zaczynać od 300–600 mg dziennie, najlepiej wieczorem – wtedy maślan najskuteczniej dociera do jelita grubego. Osoby przyjmujące inhibitory pompy protonowej lub antybiotyki powinny rozważyć wyższe dawki, bo leki te zmniejszają naturalną produkcję butyratu.

Kluczowe właściwości i działanie:

• Regeneracja jelit: Maślan sodu działa troficznie, stymulując regenerację i gojenie uszkodzonego nabłonka jelit. Pomaga w utrzymaniu integralności bariery jelitowej, zapobiegając w ten sposób “zespołowi nieszczelnego jelita”.
• Działanie przeciwzapalne: Posiada silne właściwości przeciwzapalne, redukując stres oksydacyjny i kontrolując uszkodzenia powodowane przez wolne rodniki, co jest korzystne w przypadku stanów zapalnych jelit.
• Wsparcie mikroflory: Przyczynia się do utrzymania odpowiedniego pH w jelitach, co sprzyja rozwojowi pożytecznych bakterii i hamuje wzrost patogenów.
• Regulacja perystaltyki: Może wspierać leczenie zaparć poprzez stymulację perystaltyki jelit i poprawę wchłaniania wody w okrężnicy.