Kompot z rabarbaru piliśmy go w PRL-u. Czy jest zdrowy?

Przez dekady stał na każdym stole — od maja do lipca nieodłączny towarzysz obiadów. Dziś dietetycy i fitochemicy wracają do rabarbaru ze wzmożonym zainteresowaniem. Wyniki nie są jednoznaczne .

Był tańszy od soku owocowego, dostępny na każdym ogródku działkowym i niemal bezsmakowy bez sporej dawki cukru. Kompot z rabarbaru to smak polskiego dzieciństwa lat 70. i 80. — ale też jeden z najbardziej niedocenionych naparów roślinnych, które zachodnia nauka zaczyna właśnie dokładniej badać. Co wiemy dziś, czego nie wiedzieliśmy wówczas?

WARTO PRZECZYTAĆ : Herbata zielona – naturalna moc antyoksydantów

PRL-owska kuchnia i jej nieświadoma mądrość

W powojennej Polsce rabarbar pełnił rolę strategiczną — dojrzewał najwcześniej ze wszystkich roślin ogrodowych, często już w maju, gdy inne warzywa i owoce były dopiero w zaczątkach. Gospodynie domowe gotowały z niego kompoty, kisiele i dżemy nie z powodów prozdrowotnych, lecz z konieczności ekonomicznej. Paradoks polega na tym, że przypadkowo sięgały po roślinę o zaskakująco złożonym profilu fitochemicznym.

Współczesne badania nad rabarbarem wskazują na obecność antrachinów, tanin, resweratrolu oraz — co budzi największe zainteresowanie — wysokiego stężenia szczawianów wapnia i kwasu szczawiowego. Właśnie ta ostatnia para związków sprawia, że kompot z rabarbaru jest dziś traktowany ambiwalentnie przez specjalistów żywienia.

Ten artykuł, może być dla Ciebie interesujący: Herbata zielona – naturalna moc antyoksydantów – kliknij by przeczytać całość

Co kompot robi z organizmem? Dwie strony medalu

Gotowanie rabarbaru w wodzie i odlanie płynu — a właśnie tak przygotowuje się kompot — w istotny sposób zmienia jego skład chemiczny. Kwas szczawiowy, który w surowej roślinie wiąże wapń i utrudnia jego wchłanianie, w znacznym stopniu przechodzi do wody gotowanej. Oznacza to, że tradycyjna metoda babcinych kompoterów była — niezamierzenie — całkiem racjonalna z punktu widzenia biodostępności składników mineralnych.

Pozostałe w napoju związki polifenolowe — antocyjany (w odmianach czerwonołodygowych) oraz taniny — wykazują właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne potwierdzone w badaniach in vitro. Oczywiście droga od probówki do rzeczywistego efektu zdrowotnego jest długa i wyboista, jednak kolejne prace epidemiologiczne sugerują korelacje między spożyciem roślin bogatych w polifenole a obniżonym ryzykiem chorób metabolicznych.

„Rabarbar to ciekawy przypadek w dietetyce — roślina, która przez wieki była stosowana instynktownie, a dziś odkrywamy, że ludowa tradycja miała pewne naukowe uzasadnienie. Oczywiście kompot zawiera też sporo cukru dodanego, co niestety niweluje część potencjalnych korzyści. Ale sam ekstrakt z rabarbaru jest przedmiotem poważnych badań, zwłaszcza w kontekście mikrobioty jelitowej.”dr hab. Katarzyna Nowosad, dietetyk kliniczny, Zakład Żywienia Człowieka, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu (komentarz dla redakcji, kwiecień 2026)

Mikrobiota, jelita i… chińska medycyna

Zaskakującym wątkiem w nowoczesnych badaniach nad rabarbar jest jego rola w regulacji mikrobioty jelitowej. Tradycyjna medycyna chińska stosuje korzeń rabarbaru leczniczego (Rheum officinale) od ponad 2000 lat, głównie jako środek przeczyszczający i przeciwzapalny. Zachodnia farmakologia zaczęła traktować te doniesienia poważnie dopiero w ostatnim dziesięcioleciu.

To także może Cię zainteresować: Przeczytaj “Marakuja to owoc, który ma tyle białka co jajko”, aby dowiedzieć się więcej!

Opublikowane w 2023 roku w czasopiśmie „Nutrients” badanie z udziałem 180 pacjentów z zespołem jelita drażliwego wykazało, że suplementacja ekstraktem z rabarbaru przez 8 tygodni wpłynęła na zmianę proporcji bakterii z rodzaju Bifidobacterium i Lactobacillus. Co istotne, badanie było podwójnie zaślepione i kontrolowane placebo — czyli spełniało rygorystyczne kryteria metodologiczne. Zastrzeżenie: dotyczyło koncentratu farmaceutycznego, nie domowego kompotu.

Kiedy kompot może zaszkodzić?

Mimo potencjału fitochemicznego, rabarbar nie jest napitkiem dla każdego. Osoby z historią kamieni nerkowych (szczególnie szczawianowych), chorobami nerek, dnawym zapaleniem stawów czy przyjmujące leki rozrzedzające krew powinny skonsultować jego regularne spożycie z lekarzem. Liście rabarbaru — popularne niegdyś w pomysłach na „nic się nie zmarnuje” — są wręcz trujące ze względu na ekstremalnie wysoką zawartość kwasu szczawiowego i nie nadają się do spożycia.

Jeśli ciekawi Cię ta tematyka, to tutaj mamy inny artykuł w tej tematyce: Kluczowa cecha osób wstających wcześnie rano – masz ją?

Podsumowanie właściwości — kompot z rabarbaru

• +Zawiera polifenole o działaniu antyoksydacyjnym
• +Gotowanie redukuje zawartość szczawianów o ok. 30%
• +Niskotłuszczowy, niskokaloryczny (bez cukru dodanego)
• +Może wspierać motorykę jelit dzięki antrachinоном
• !Tradycyjny kompot zawiera dużo cukru — to ogranicza korzyści
• !Niewskazany przy skłonności do kamicy szczawianowej
• !Liście rabarbaru są trujące — używamy wyłącznie łodyg

Współczesna reinterpretacja: mniej cukru, więcej sensu

Znając dziś mechanizmy działania rabarbaru, można pokusić się o „aktualizację” peerelowskiego przepisu. Dietetycy sugerują gotowanie rabarbaru z minimalną ilością cukru trzcinowego lub ze stewią, a dla przełamania kwasowości — dodatek cynamonu lub imbiru, który sam w sobie wykazuje właściwości przeciwzapalne. Taki napój to coś na pograniczu kompotu i funkcjonalnego „herbal tonic” — trend, który od kilku lat dominuje w segmencie napojów premium na rynkach zachodnich.

Być może właśnie tu kryje się lekcja, którą możemy wyciągnąć z peerelowskiej spiżarni: nie chodzi o powrót do niedoboru, lecz o świadome korzystanie z tego, co rodzima flora oferuje sezonowo. Rabarbar pojawia się jako pierwszy wiosenny zbieracz — i warto mu dać szansę, tyle że przemyślaną.

Czy możliwe, że nasze babcie — gotując kompot z tego co rosło pod płotem — robiły coś mądrzejszego, niż nam się wydawało? A jeśli tak, ile innych „przestarzałych” przepisów czeka jeszcze na swoją naukową rehabilitację?