Emulgatory w żywności “wykańczają” jelita

Emulgatory, takie jak karboksymetyloceluloza (E466), polisorbat 80 (E433), lecytyna, mono- i diglicerydy czy estry kwasów tłuszczowych, są wszechobecne w przetworzonej żywności. Stabilizują emulsje w jogurtach, lodach, majonezach, kremach, wędlinach, wypiekach przemysłowych i nawet mieszankach dla niemowląt. Ich zadaniem jest poprawa konsystencji i wydłużenie trwałości produktu. Jednak od kilku lat rosnąca liczba badań – zwłaszcza na modelach zwierzęcych i w ograniczonym zakresie na ludziach – wskazuje, że regularne spożywanie niektórych z nich może poważnie zaburzać mikrobiotę jelitową, osłabiać barierę jelitową i sprzyjać przewlekłym stanom zapalnym oraz nadwadze.

WARTO PRZECZYTAĆ : Owoce i warzywa zawierające dużo pestycydów

Najnowsze badania: emulgatory w ciąży i długofalowe skutki dla potomstwa

W 2025 roku naukowcy z Instytutu Pasteura i Inserm (Francja) opublikowali przełomowe wyniki eksperymentów na myszach. Samice w ciąży i podczas laktacji otrzymywały przez 10 tygodni przed ciążą oraz w jej trakcie popularne emulgatory – karboksymetylocelulozę (CMC) i polisorbat 80 (P80). U potomstwa już od pierwszych tygodni życia zaobserwowano znaczące zmiany w składzie mikrobioty jelitowej: zmniejszoną różnorodność bakterii, nadmierny kontakt bakterii z nabłonkiem jelitowym i osłabienie warstwy śluzu chroniącej jelita.

Efekty były dramatyczne w dorosłości: potomstwo wykazywało przewlekły stan zapalny niskiego stopnia, nadmierną reaktywność immunologiczną, a także znacznie wyższe ryzyko chorób zapalnych jelit oraz otyłości. Zaburzenia mikrobioty programowały metabolizm na całe życie – myszy łatwiej przybierały na wadze, miały gorszą wrażliwość na insulinę i wyższy poziom markerów zapalnych. Badacze podkreślają, że kluczowy jest okres wczesnego rozwoju: nawet niewielka ekspozycja matki na emulgatory może „przeprogramować” mikrobiom dziecka i zwiększyć podatność na choroby metaboliczne.

Podobne wnioski płyną z wcześniejszych prac Benoita Chassainga i współpracowników (2015–2024), które pokazały, że CMC i P80 bezpośrednio zaburzają mikrobiotę myszy, powodując przerzedzenie warstwy śluzu, zwiększoną przepuszczalność jelit (tzw. leaky gut) i translokację lipopolisacharydów (LPS) do krwi – co napędza stan zapalny i insulinooporność.

Bezpośredni wpływ na ludzi – co mówią badania kliniczne

Choć większość dowodów pochodzi z modeli zwierzęcych, istnieją już badania interwencyjne na ludziach. W randomizowanym, kontrolowanym placebo badaniu z 2021 roku (opublikowanym w Gastroenterology) zdrowi ochotnicy przez 10 dni otrzymywali dietę z dodatkiem CMC. Wyniki? Zwiększony dyskomfort brzuszny, zmniejszona różnorodność mikrobioty, spadek poziomu krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA – kluczowych dla zdrowia jelit) oraz zmiany w metabolomie stolca wskazujące na prozapalny profil. Inne badania obserwacyjne łączą wysokie spożycie emulgatorów z ultraprzetworzonej żywności z wyższym ryzykiem otyłości, zespołu metabolicznego i chorób zapalnych jelit.

Nie wszystkie emulgatory działają tak samo. Naturalne, jak lecytyna sojowa czy słonecznikowa, wydają się znacznie bezpieczniejsze i rzadko wykazują negatywne efekty. Syntetyczne – zwłaszcza CMC i P80 – budzą największe obawy. W 2025 roku pojawiły się doniesienia, że nawet w małych dawkach mogą zmieniać proporcje bakterii pro- i antyzapalnych (np. zmniejszać Akkermansia muciniphila – „ochroniarza” jelit).

Jak ograniczyć emulgatory w codziennej diecie i chronić jelita

Nie trzeba całkowicie rezygnować z przetworzonej żywności, ale świadome wybory znacząco zmniejszają ekspozycję:

• Czytaj etykiety – unikaj produktów z CMC (E466), P80 (E433), karagenem (E407) w dużych ilościach
• Wybieraj jogurty, lody i sosy naturalne lub domowe
• Ogranicz ultraprzetworzone przekąski, gotowe dania i mleka roślinne z długą listą dodatków
• Zwiększ spożycie błonnika (warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty) – wspiera zdrową mikrobiotę i pomaga „wypłukiwać” szkodliwe dodatki
• W ciąży i karmieniu piersią szczególnie ostrożnie wybieraj mieszanki i przetworzone produkty

Naukowcy podkreślają: emulgatory nie są „trucizną” w małych dawkach, ale ich kumulacja w diecie zachodniej (często 5–10 g dziennie) może być czynnikiem ryzyka. W dobie epidemii otyłości i chorób jelitowych warto traktować je jako jeden z elementów układanki – obok cukru, tłuszczów trans i braku ruchu.