Dlaczego seniorzy budzą się wcześnie rano ?

Dlaczego wiele osób starszych budzi się znacznie wcześniej niż jeszcze kilkanaście czy kilkadziesiąt lat temu? Okazuje się, że nie musi to być wyłącznie kwestia przyzwyczajenia. Badania nad snem wskazują na wyraźne zmiany w działaniu zegara biologicznego wraz z wiekiem. Organizm zaczyna wcześniej przygotowywać się zarówno do snu, jak i do pobudki.

Dla jednych oznacza to pobudkę o godzinie 5.00, dla innych nawet przed 4.00. Podczas gdy młodsza osoba o tej porze najchętniej przewróciłaby się na drugi bok, senior może być już całkowicie rozbudzony.

Naukowcy od lat analizują to zjawisko. I choć nie istnieje jedna przyczyna wczesnego budzenia się, coraz więcej danych wskazuje na rolę rytmu dobowego, zmian w jakości snu oraz sposobu, w jaki starzejący się organizm reaguje na światło i sygnały regulujące sen.

WARTO PRZECZYTAĆ : Naturalna melatonina w diecie na dobry sen.

Z wiekiem „wewnętrzny zegar” przesuwa się do przodu

Dlaczego seniorzy budzą się wcześnie rano ? Jednym z najważniejszych elementów układanki jest rytm okołodobowy, czyli biologiczny mechanizm pomagający organizmowi określić, kiedy powinien być aktywny, a kiedy przygotować się do snu.

Badania porównujące osoby młodsze i starsze pokazują, że wraz z wiekiem pora snu i pobudki często przesuwa się na wcześniejsze godziny. W jednym z klasycznych badań osoby starsze charakteryzowały się wcześniejszym rytmem snu oraz wcześniejszymi zmianami rytmu melatoniny i temperatury ciała.

To ważna wskazówka. Wczesne wstawanie nie musi więc oznaczać, że senior „budzi się za wcześnie”. Z perspektywy jego biologicznego zegara może to być po prostu naturalna pora rozpoczęcia dnia.

Naukowcy określają skrajniejszą wersję tego zjawiska jako zespół przyspieszonej fazy snu i czuwania. Osoba zaczyna odczuwać senność zdecydowanie wcześniej wieczorem, a rano budzi się przed większością domowników. Zaburzenie to występuje częściej u osób starszych.

Sen seniora jest inny niż sen młodego człowieka

Drugi element to sama konstrukcja snu.

Wraz z wiekiem sen staje się zazwyczaj mniej skonsolidowany. Łatwiej o przebudzenia, a organizm może mieć mniejszą zdolność do utrzymania ciągłego snu przez całą noc.

Przeglądy badań wskazują, że zmiany dotyczą zarówno układu odpowiedzialnego za rytm dobowy, jak i tak zwanej homeostatycznej presji snu — mechanizmu, który sprawia, że im dłużej nie śpimy, tym silniejsza staje się potrzeba snu.

W praktyce oznacza to, że osoba starsza może położyć się wcześniej, szybciej zasnąć, a następnie obudzić się o świcie, ponieważ jej organizm nie podtrzymuje już snu w taki sam sposób jak dawniej.

Ten artykuł, może być dla Ciebie interesujący: Pokrzywa – kiedyś chwast,dzisiaj superfood. – kliknij by przeczytać całość

To również wyjaśnia pozorny paradoks: senior może narzekać, że „śpi krócej”, mimo że jego całkowity rytm dobowy jest po prostu przesunięty.

Światło może mieć większe znaczenie, niż się wydaje

Na zegar biologiczny bardzo silnie wpływa światło. To jeden z najważniejszych sygnałów środowiskowych synchronizujących rytm dobowy.

Badacze zauważyli, że wcześniejsza ekspozycja na światło może dodatkowo utrwalać wcześniejszy rytm snu i pobudki u osób starszych. W badaniach nad fizjologią snu wskazywano między innymi, że wcześniejsze wstawanie i związana z nim wcześniejsza ekspozycja na światło mogą wzmacniać przesunięcie rytmu dobowego.

To oznacza, że codzienne nawyki mają znaczenie.

Jeżeli ktoś regularnie zasypia wcześnie, wstaje o świcie i od razu rozpoczyna aktywność w jasnym świetle, jego organizm otrzymuje bardzo wyraźny sygnał: dzień właśnie się rozpoczął.

Nie jest to oczywiście prosta zależność typu „światło powoduje pobudkę”. Na sen wpływa jednocześnie wiele czynników, ale światło jest jednym z kluczowych regulatorów rytmu okołodobowego.

Dane pokazują skalę zjawiska

W badaniu obejmującym 2947 osób powyżej 65. roku życia naukowcy analizowali między innymi godziny zasypiania i pobudki. Wraz z wiekiem obserwowano tendencję do wcześniejszego chodzenia spać i wcześniejszego wstawania. Uczestnicy deklarowali średnio około 7,96 godziny snu nocnego, choć występowały duże różnice między poszczególnymi osobami.

Co istotne, w tym samym badaniu około 56 proc. uczestników deklarowało drzemki przynajmniej raz w tygodniu. Około 16,2 proc. zgłaszało bezsenność, a u 21 proc. występowały problemy z zasypianiem trwające ponad godzinę.

Te liczby pokazują, że sen w starszym wieku nie jest jednolitym zjawiskiem. Wczesna pobudka może być częścią prawidłowego rytmu dobowego, ale może też współwystępować z problemami ze snem.

Ekspert: sama godzina pobudki nie mówi jeszcze, czy coś jest nie tak

Jee Hyun Kim, neurolog zajmująca się zaburzeniami rytmu snu i czuwania, wraz ze współautorami podkreśla, że u osób starszych częściej występują zaburzenia związane z przesunięciem fazy snu. Jednocześnie sama wczesna pobudka nie jest automatycznie oznaką choroby.

W praktyce kluczowe jest coś innego: jak człowiek funkcjonuje w ciągu dnia.

Więcej informacji o podobnej tematyce znajdziesz tutaj: Zsiadłe mleko- kiedyś pili je litrami

Jeżeli senior budzi się o 5.00, ale czuje się wypoczęty, ma energię i normalnie funkcjonuje, sama wczesna godzina pobudki nie musi być powodem do niepokoju.

Inaczej sytuacja wygląda wtedy, gdy wczesne budzenie jest nagłą zmianą, towarzyszy mu przewlekłe zmęczenie, senność w ciągu dnia albo trudności z ponownym zaśnięciem. Wówczas warto przyjrzeć się całemu wzorcowi snu, a nie tylko godzinie pobudki.

Nie każdy wczesny poranek jest oznaką dobrego zdrowia

To ważne rozróżnienie.

Badania wskazują, że wczesne budzenie się jest częste wśród starszych osób, ale w części przypadków może być związane z problemami zdrowotnymi lub zaburzeniami snu. W przeglądzie dotyczącym rytmów okołodobowych u osób starszych zwrócono uwagę, że zgłaszane przez seniorów wczesne pobudki mogą współwystępować między innymi z depresją, bólem, ograniczeniami fizycznymi czy problemami oddechowymi.

Dlatego nie warto stosować jednej zasady do wszystkich.

Sen jest indywidualny. Dla jednej osoby sześć godzin może być częścią jej naturalnego rytmu, podczas gdy dla innej nagłe skrócenie snu do sześciu godzin będzie wyraźną zmianą wymagającą wyjaśnienia.

Ten artykuł, może być dla Ciebie interesujący: Pokrzywa – kiedyś chwast,dzisiaj superfood. – kliknij by przeczytać całość

Co można zrobić, gdy pobudka o 4 lub 5 rano zaczyna przeszkadzać?

Pierwszym krokiem powinno być przyjrzenie się rytmowi całego dnia.

O której godzinie pojawia się senność? Kiedy następuje ostatnia drzemka? Ile czasu spędzamy na zewnątrz? Jak wygląda ekspozycja na światło? Czy godziny snu są podobne każdego dnia?

W niektórych zaburzeniach rytmu dobowego stosuje się m.in. odpowiednio zaplanowaną ekspozycję na światło, a w określonych sytuacjach także inne metody terapeutyczne. Przeglądy naukowe podkreślają jednak, że optymalny sposób postępowania powinien być dobierany indywidualnie, a badań dotyczących konkretnie starszych pacjentów nadal jest stosunkowo niewiele.

To właśnie dlatego coraz większe znaczenie ma nie tylko liczba przespanych godzin, lecz także obserwacja całego rytmu dobowego.

Najważniejszy jest nie budzik, lecz biologiczny zegar

Wczesne pobudki seniorów nie są więc prostym skutkiem „mniejszej potrzeby snu”. Za zjawiskiem stoi bardziej złożona kombinacja zmian zachodzących w rytmie okołodobowym, jakości snu, regulacji homeostatycznej oraz reakcji organizmu na światło.

Co ciekawe, badania pokazują też, że nie da się wyjaśnić całego zjawiska wyłącznie przesunięciem zegara biologicznego. Wczesne budzenie jest wynikiem współdziałania kilku mechanizmów, a relacja między nimi zmienia się wraz z wiekiem.

Można więc powiedzieć, że senior niekoniecznie „wstaje za wcześnie”. Być może jego organizm po prostu zaczyna dzień wtedy, kiedy jego własny zegar biologiczny uznaje to za właściwe.

A skoro zegar biologiczny można obserwować, regulować i lepiej rozumieć, być może właśnie od niego — a nie od kolejnego alarmu w telefonie — powinniśmy zacząć rozmowę o jakości snu w dojrzałym wieku .

Podsumowanie

Wstawanie o świcie może być jednym z naturalnych efektów starzenia się organizmu. Naukowcy wskazują przede wszystkim na przesunięcie rytmu okołodobowego i zmiany w jakości snu, ale podkreślają, że mechanizm jest bardziej złożony.

Najważniejsze pytanie nie brzmi więc: „Dlaczego senior budzi się o piątej?”. Bardziej trafne jest pytanie: „Czy jego organizm dobrze funkcjonuje w rytmie, który sam sobie wyznaczył?”

Bo być może kluczem do dobrego snu w starszym wieku nie jest walka z poranną pobudką, lecz lepsze zrozumienie własnego biologicznego zegara.