Coraz więcej przypadków raka jelita: Eksperci wskazują na konkretny składnik diety

Rak jelita grubego to jeden z najczęściej diagnozowanych nowotworów złośliwych w Polsce i na świecie, a liczba zachorowań stale rośnie. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów, w 2018 roku w Polsce odnotowano blisko 19 tysięcy nowych przypadków, a prognozy wskazują, że do 2030 roku liczba ta może wzrosnąć do 27 tysięcy. Co alarmujące, choroba coraz częściej dotyka młodszych osób, nawet przed 40. rokiem życia. Eksperci biją na alarm, wskazując, że kluczowym czynnikiem zwiększającym ryzyko zachorowania jest dieta, a w szczególności jeden składnik: przetworzone mięso. Substancje używane do jego konserwacji, takie jak azotyny i azotany, są pod lupą naukowców jako potencjalne czynniki rakotwórcze.

Przetworzone mięso pod lupą: Azotyny i azotany jako winowajcy

Coraz więcej przypadków raka jelita .Przetworzone mięso, takie jak bekon, szynka, kiełbasy czy wędliny, od dawna znajduje się w centrum badań nad rakiem jelita grubego. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) sklasyfikowała je jako czynnik rakotwórczy dla człowieka, opierając się na analizie setek badań. Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2015 roku, spożywanie zaledwie 50 gramów przetworzonego mięsa dziennie – czyli równowartości dwóch plastrów bekonu – zwiększa ryzyko raka jelita grubego o 18%. W Wielkiej Brytanii, jak podaje Cancer Research UK, ponad 54 tysiące przypadków tego nowotworu można powiązać z regularnym spożywaniem takich produktów. W Polsce statystyki są równie niepokojące, a przetworzone mięso jest powszechnym elementem diety wielu osób.

Azotyny i azotany, stosowane do konserwacji i nadawania wędlinom charakterystycznego koloru oraz smaku, są głównymi podejrzanymi. W organizmie przekształcają się one w nitrozoaminy – związki chemiczne, które uszkadzają DNA komórek jelitowych, sprzyjając rozwojowi nowotworów. Proces ten nasila się podczas smażenia czy grillowania mięsa, co dodatkowo zwiększa stężenie substancji rakotwórczych. „Spożywanie przetworzonego mięsa to jak gra w rosyjską ruletkę z naszym zdrowiem. Substancje chemiczne, które powstają w jelitach, działają jak katalizator dla mutacji komórkowych” – tłumaczy prof. Barbara Radecka, onkolog z Opolskiego Centrum Onkologii.

Eksperci zwracają też uwagę na inne czynniki związane z dietą, które potęgują ryzyko. Dieta uboga w błonnik, warzywa i owoce, a bogata w tłuszcze zwierzęce, sprzyja zmianom w mikrobiocie jelitowej, co może prowadzić do stanów zapalnych i zwiększać podatność na nowotwory. Jednak to właśnie azotyny w przetworzonym mięsie są obecnie wskazywane jako jeden z głównych sprawców.

Rosnąca zachorowalność: Dlaczego młodzi chorują?

Choć rak jelita grubego najczęściej diagnozowany jest u osób po 50. roku życia, coraz więcej przypadków dotyczy młodszych grup wiekowych. Badania przeprowadzone przez Uniwersytet Erasmusa w Rotterdamie pokazują, że w ciągu ostatnich dekad liczba zachorowań wśród osób przed 50. rokiem życia wzrosła, z największą dynamiką wśród dwudziestolatków. W Polsce lekarze również obserwują ten niepokojący trend. „Mamy coraz młodszych pacjentów. To już nie jest choroba tylko seniorów” – mówi dr hab. Adam Przybyłkowski, gastroenterolog z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Przyczyny tego zjawiska są złożone. Obok diety kluczową rolę odgrywają czynniki środowiskowe i styl życia. Otyłość, brak aktywności fizycznej, palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu zwiększają ryzyko zachorowania. Co więcej, młodzi ludzie rzadziej poddają się badaniom przesiewowym, takim jak kolonoskopia, co prowadzi do późnego wykrywania choroby. Objawy, takie jak bóle brzucha, krew w stolcu czy zmiana rytmu wypróżnień, są często bagatelizowane lub mylone z mniej groźnymi dolegliwościami, jak zespół jelita drażliwego czy hemoroidy.

Naukowcy wskazują również na rolę mikrobioty jelitowej. Współczesna dieta, bogata w wysoko przetworzone produkty i uboga w błonnik, zaburza równowagę bakteryjną w jelitach, co może sprzyjać procesom nowotworowym. „Jelita są jak drugi mózg. To, co jemy, bezpośrednio wpływa na ich zdrowie” – podkreśla dietetyk kliniczny Anna Paluch.

Co robić, by zmniejszyć ryzyko?

Profilaktyka raka jelita grubego opiera się na zmianie stylu życia i regularnych badaniach. Eksperci zalecają ograniczenie spożycia przetworzonego mięsa do minimum, a najlepiej całkowite jego wyeliminowanie. Zamiast wędlin warto sięgać po roślinne źródła białka, takie jak fasola, soczewica czy tofu, oraz zwiększyć spożycie warzyw i owoców bogatych w błonnik. Dieta przeciwzapalna, oparta na produktach takich jak ryby, orzechy, pełnoziarniste produkty zbożowe i kiszonki, może znacząco obniżyć ryzyko nowotworu.

Kolonoskopia pozostaje złotym standardem w wykrywaniu raka jelita grubego. W Polsce badanie to jest dostępne bezpłatnie w ramach programów przesiewowych dla osób po 50. roku życia, a w przypadku obciążenia rodzinnego – nawet wcześniej. „Kolonoskopia pozwala nie tylko wykryć raka, ale też usunąć polipy, które mogą przekształcić się w nowotwór. To badanie ratuje życie” – mówi prof. Radecka. Niestety, w Polsce wciąż zbyt mało osób korzysta z tej formy profilaktyki, co wynika z obaw przed bólem lub stygmatyzacją.Kolonoskopia – badanie , które ratuje życie .

Eksperci apelują także o wprowadzenie zmian systemowych. W Wielkiej Brytanii naukowcy wzywają do umieszczenia ostrzeżeń zdrowotnych na opakowaniach przetworzonego mięsa i stopniowego wycofywania azotynów z produkcji. W Polsce takie działania nie zostały jeszcze wprowadzone, ale organizacje zdrowotne, takie jak Fundacja Onkologiczna Alivia, promują edukację na temat profilaktyki i zdrowego stylu życia.

Rak jelita grubego to choroba, której w dużej mierze można zapobiec. Kluczem jest świadomość i odpowiedzialne wybory żywieniowe. Ograniczenie przetworzonego mięsa, aktywność fizyczna i regularne badania to kroki, które każdy może podjąć, by chronić swoje zdrowie.