AI sprawia, że tracimy zdolność myślenia. Co czeka ludzkość?

Sztuczna inteligencja ma nas uwalniać od rutyny i przyspieszać pracę. Tymczasem jeden z najwybitniejszych astronomów Harvardu bije na alarm: nadmierne korzystanie z narzędzi pokroju ChatGPT, Claude czy Gemini prowadzi do realnej utraty zdolności poznawczych. Ludzie wokół niego „zaczynają tracić umiejętności myślenia”, a zjawisko to porównuje do zaniku mięśni u kogoś, kto jeździ wyłącznie komunikacją miejską zamiast chodzić pieszo.

Prof. Avi Loeb, dyrektor Instytutu Teorii i Obliczeń w Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, nie jest przeciwnikiem postępu. Sam korzysta z AI w badaniach kosmicznych. Jednak w eseju opublikowanym na początku marca 2026 r. na platformie Medium opisał niepokojące obserwacje z własnego otoczenia akademickiego i zawodowego.

„Recently, I noticed that some people around me are starting to lose their cognitive abilities as a result of excessive use of Artificial Intelligence (AI) platforms, such as ChatGPT, Claude or Gemini” – napisał wprost. Zjawisko to, jego zdaniem, przypomina atrofię mięśniową: im więcej delegujemy myślenia maszynie, tym słabszy staje się nasz własny umysł.

WARTO WIEDZIEĆ : Widzisz cysternę na stacji? Wtedy nie tankuj

Obserwacje z elit akademickich

Loeb nie jest odosobniony w swoich obawach. Kilka miesięcy wcześniej Harvard Gazette opublikowała obszerny materiał „Is AI dulling our minds?”, w którym eksperci z różnych wydziałów Uniwersytetu Harvardu – od pedagogiki po filozofię – podzielili się podobnymi refleksjami. Dr Jeff Behrends z Wydziału Filozofii przyznał wprost: „Jestem bardzo zaniepokojony wpływem powszechnie dostępnych dużych modeli językowych na umiejętności krytycznego rozumowania”.

To także może być dla Ciebie interesujące: Widzisz cysternę na stacji? Wtedy nie tankuj

Podobne sygnały płyną z Polski. Nauczyciele akademiccy z Akademii Leona Koźmińskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego coraz częściej zauważają, że studenci oddają prace pisane „w 90 proc. przez AI”, ale nie potrafią obronić zawartych w nich tez podczas rozmowy.

Co mówią twarde dane?

AI sprawia, że tracimy zdolność myślenia .Niepokojące obserwacje potwierdzają badania. W 2025 r. szwajcarski badacz Michael Gerlich przeanalizował odpowiedzi 666 osób z różnych grup wiekowych i zawodowych. Wynik? Im częstsze korzystanie z narzędzi AI, tym niższy poziom myślenia krytycznego. Osoby w wieku 17–25 lat, które najintensywniej polegają na AI, uzyskały wyniki aż o 45 proc. niższe niż uczestnicy powyżej 46. roku życia.

Jeszcze bardziej wymowne są wyniki eksperymentu MIT Media Lab z 2025 r. (opublikowanego na arXiv). 54 osoby w wieku 18–39 lat pisały eseje na poziomie SAT w trzech grupach: tylko własna wiedza, wyszukiwarka Google oraz ChatGPT. Grupa korzystająca z generatywnego AI wykazała najniższą aktywność mózgu w obszarach odpowiedzialnych za uwagę, pamięć roboczą i kreatywność. Po teście najgorzej radzili sobie z przypominaniem sobie treści, które „napisali”.

Więcej informacji o podobnej tematyce znajdziesz tutaj: Bieganie z psem – korzyści dla zdrowia fizycznego

Badacze mówią wprost o zjawisku cognitive offloading – delegowaniu wysiłku poznawczego na zewnątrz. To nie jest lenistwo. To mechanizm, który kiedyś pomagał nam przetrwać (np. zapisywanie informacji na glinianych tabliczkach), ale dziś, przy hiperwydajnych modelach AI, działa jak autopilot, który powoli przejmuję sterowanie.

Dlaczego właśnie teraz?

2025 i 2026 to moment przełomowy. Narzędzia sztucznej inteligencji stały się tak dobre i tak tanie, że weszły do codziennego użytku w korporacjach, szkołach i domach. Według danych Microsoftu i OpenAI, ChatGPT ma już blisko miliard aktywnych użytkowników tygodniowo. W Polsce liczba zapytań do narzędzi generatywnych w pracy wzrosła o ponad 300 proc. rok do roku (dane z raportów firm szkoleniowych).

Jednocześnie tempo zmian jest tak duże, że nie nadążamy z adaptacją. Edukacja wciąż uczy „jak pisać samodzielnie”, a nie „jak myśleć razem z AI, nie oddając mu sterów”.

Jeśli ciekawi Cię ta tematyka, to tutaj mamy inny artykuł w tej tematyce: Skutki niedoboru biotyny – jak brak witaminy B7 wpływa na organizm

Jak nie stracić umysłu w erze AI?

Eksperci z Harvardu podkreślają jedno: Sztuczna inteligencja nie jest złem samym w sobie. Problem pojawia się wtedy, gdy staje się kulą u nogi, a nie wsparciem. Tina Grotzer z Harvard Graduate School of Education zwraca uwagę, że ludzki mózg jest „lepszy niż bayesowski” – potrafi dokonywać intuicyjnych skoków, dostrzegać wyjątki i czuć kontekst emocjonalny, czego AI wciąż nie umie.

Rozwiązanie nie polega na zakazie, lecz na świadomości. Nauczyciele i menedżerowie zaczynają wprowadzać „AI-free zones” podczas egzaminów i burz mózgów. Firmy szkoleniowe oferują warsztaty „AI jako narzędzie, nie zastępstwo”. A zwykli użytkownicy? Coraz częściej wracają do starych, dobrych nawyków: pisania ręcznego notatek, długich spacerów bez telefonu i rozmów z ludźmi twarzą w twarz.

Prof. Loeb kończy swój esej refleksją, która brzmi jak współczesna wersja kartezjańskiego „Myślę, więc jestem”. W erze AI grozi nam mutacja: „Chat-GPT-uję, więc jestem”. Pytanie tylko – kim wtedy naprawdę jesteśmy?